This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . qooqle . com/

!'•

\ . < '

- 301 . 1

l^artoarli CoUege l.iiirar5

FROM THE

SALISBURY KUNP

Given in 1S58 by Stephen Sali)»bury, of Worcester,

Mus. (Class of 1817), for "the purchase of books

in the Greek and Latin languages, and books

in other languages illustrating: Greek

and Latin books."

o

1J0RPV8

8CRIPT0RVM EC0LE8IA8TIC0RVM

LATINORVM

EDITVM CONSILIO ET IMPENSIS

ACADEMIAE LITTERARVM CAESAREAE

VINDOBONENSIS

voL. xxxviin. ITINERA HIEROSOLYMITANA

SAECVLI mi— VIII

EX KECEN8I0NE

PAVLI GEYER.

PRAGAE VINDOBONAE LIPSIAE

F. TEMPSKT -p. TEMPSKY ' G. PRfiYTAG

MDCCCIAXXXTIII.

ITINERA HIEROSOLYMITANA

SAECVLI mi-VIH

RECENSVIT ET COMMENTARIO CRITICO INSTRVXIT

PAVLVS GEYER.

PRAGAE	VINDOBONAE	LIPSIAE
F. TEMPSKT	F. TEMPSKY MDCCCI.XXXXVIII.	G. PRETTAG

o

1J0RPV8

8CRIPT0RVM ECCLE8IA8TIC0RVM

LATINORVM

EDITVM CONSILIO ET IMPENSIS

ACADEMIAE LITTERARVM CABSAREAE

VINDOBONENSIS

VOL. XXXVIIIL

ITINEEA HIEROSOLYMITAXA

SAECVLI IITI— VIII

EX HECENSIOME

PAVLI GEYER.

PRAGAE VINDOBONAE LIPSIAE ,

F. TEMPSKT Y. TEMPSKY G. FRfitTAG

MDOCCLXXXXTIII.

ITINERA HIEROSOLYMITANA

SAECVLI IIII-VIH

RECENSVIT ET COMMENTARIO CRITICO INSTRVXIT

PAVLVS GEYER.

PRAGAE VINDOBONAE LIPSIAE

F. TEMPSKY p. TEMPSKY G. PREYTAG

MDCCCLXXXXVIII.

-/X-^il:-i-/^7^

CSSI' {

z

^ jTt^^ .

[

'>

Typii exprewit Budolpbui M. Rolircr, Bruiiae.

^

■j \

PRAEFATIO.

vum abhinc duo lustra Ministerii Bauarici liberalitate mihi potestas facta esset Italiam obeundi cognoscendae antiquitatis causa, propositi mei erat cum alios codices manuscriptos tum codicem Aretinum excutere paulo ante Francisci Gamurrini uiri doctissimi indagatione e bibliothecae, in qua compluria saecula latitauerat, tenebris in lucem protractum, Woelfflinus enim piaeceptor carissimus et uiua uoce et recensione editi- onis principis Gamurrinianae in ephemeridis, qui inscribitur ArcJiiv fiir lateinische Lexikographie tind Gramfnaiik, uol IV p. 338 s. publicata monuerat codice denuo in comparationem uocato nonnihil posse fructus capi cum ad ipsius auctoris uerba emendanda tum ad sermonis familiaris, qualis saeculo quarto exeunte Gallis in usu fuisset, proprietatem cognoscen- dam. Codice Aretino excusso animum aduerti ad alias terrae sanctae descriptiones; nam nonnullis aliis codicibus inspectis mihi persuaseram nouissimas editiones a Toblero et Molinerio in lucem editas non genuinam scriptorum formam, qualis ex optimis codicibus erui posset, exhibere, sed editorum arbitrio modo huius modo illius codicis auctoritatem nuUa ratione aut uia sequentium saepeque temere mutantium concinnatam, immo deprauatam. Itaque negotium ab Academia litterarum Caesarea Vindobonensi mihi impositum, ut Siluiae, quae fertur, peregrinationem in hoc corpore scriptorum ecclesiasticorum latinorum edendam curarem, ita amplexus sum, ut etiam Antoninum Placentinum et Arculfum adicere statuerem, quo- rum ille quidem studiis Gildemeisteri non parum emendatus, sed tamen non omnibus numeris absolutus anno 1889 typis

XXXVIIII Itin. Hlerosol. ^

II Praefatio.

inandatus est, hic quantopere nouo post Toblerum editore egeret, iam pridem a Friderico Vogel in dissertatione, quae inscribitur Be Hegesippo, qui dieitur, losephi interprete, Erlaii- gae 1881, demonstratum, nuper a Gildemeistero comprobatum est. Cum autem Arculfus pleraque ex Eucherio, qui dicitur, excerpserit, Arculfum ipsum Baeda in libello de locis sanctis exscripserit, etiam haec opuscula addere placuit. Ne autem, qui hac editione usuri essent, Itinerarium Burdigalense, Theo- dosium, Breuiarium desiderarent, etiam haec adiungere ani- mum induxi, quamquam me non fugit, libelli Baedae, qui est de locis sanctis, editionem a ceteris eius operibus, Itinerarium Burdigalense ab Itinerario Antonini non facile posse separari, cuius noua editio ab 0. Cuntz et W. Kubitschek praeparatur. Hieronymi epistolas, quibus de ten^a repromissionis agit, Vitam sanctae Paulae, epistolam ad Marcellum, epistolam ad Dar- danum, ab hac editione exclusi, quoniam Hieronymi opera uniuersa in hoc corpore publicantur. Baedae libellum cum quasi in appendice addiderim satis habui praeter antiquissimos codices eos tantum adhibere, quos sine nimia difficultate adire potui, praesertim cum hic libellus satis bene traditus sit neque multis locis emendatore egeat. Petrus diaconus, qui anno 1137 libelium de locis sanctis ex diuersis auctoribus compilauit, Baedae opusculura fere totum transscripsit. Neque uero ea erat causa, cur eius libellum denuo prelo mandarera, sed quod etiara ex Siluiae peregi-inatione atque adeo ex ea parte, quae in codice Arretino conseruata non est, multa in suum librum transsumpsit. Praeter editiones singulorum scriptorum, quas suo quamque loco aflferam, uelut Siluiae editionem alteram Gamurriniariam 1889, editionem Rossicam a uiro doctissimo Pomialowsky confectam, Petersburg 1889, editionem Britannicam loh. Ber- nardi, London 1891, Gildemeisteri editionem Antonini Pla- centini, Berlin 1889, Theodosii, Bonn 1882, editionem Rossicam Antonini a Pomialowskio publici iuris factam, Petersburg 1895, quibus omnibus quantum debeam grato anirao profiteor, haec potissimum opera enumero, quibus in hac editione adornanda potissimis subsidiis usus sum:

Praefatio. IH

Palaestinae descriptiones ex saeculo IV,, F. et VL Itine- rariutn Burdigala Hierosolymam, Feregrinatio S, Paulae, Eucherius de hcis sanctis, Theodorus de siiu terrae sanctae, Nach Drucken und Handschriften mit Bemerkungen herans- gegeben von Titus Tobler, St. Gallen. Huber und Comp, 1869, 149 pp. 6^.

Itinera Hierosolymitana et descriptiones terrae sanctae bellis sacris anteriora et lcUina Kngua saec. IV— IX exarata sum- ptibus societatis iUustrandis ori&ntis latini monumentis edidit T, Tobler, I, Geneuae typis I. G, Fick 1877, 240 pp, I 2 ediderunt Titus Tobler et Augustus MoUnier, Genevae 1880, LVpp, et 241—418, 8"^,

Codices manuscripti, editiones ceteraque subsidia biblio- graphica summa diligentia congesta sunt in opere egregio: iZ. Boehricht, Bibliotheca geographica Pdlaestinae. Berlin 1890.

Ipse de singularum peregrinationum codicibus manuscriptis, editionibus, fontibus, sermonis proprietatibus, corruptelis sa- nandis has lucubrationes edidi:

Kritische BemerTcungen zu S, Siluiae Aquitanae peregrinatio ad loca sdncta ron P. Geyer, Programm des Gymnasiums bei St. Anna, Augsburg 1890, 8^. 60 pp,

Kritische und sprachliche Erlduterungen zu Antonini Pla- centini Itinerarium. Progr. Augsburg 1892. 8^. XIV et 76 pp,

Adamnanus, Abt von lona. I. Theil. Sein Leben. Seine Quellen, Sein Verhdlinis zu Pseudo — Eucherius de locis sanct''S. Seine Sprache. Progr. Augsburg 1895. 8^ 47 pp.

Adamnanus. II. Theil, Die handschriftlichc UeberUeferung der Schrift de Jocis sanctis, Progr, Erlangen 1897. 8^. 66 pp,

Codices manuscriptos ipse plerosque contuli magnam par- tem eximia bibliothecariorium liberalitate Augustam Vindeli- corum aut Erlangam transraissos, alios in meum usum con- tulerunt uiri docti M. Bamard, E. Hauler, R. Kauer, Fl. Weigel, R. WQnsch. NonnuUas emendationes ad Siluiam pertinentes mecum communicauit Max Bonnet, codicis Turicini scripturam et antiquitatem meo rogatu examinauit Schweizer-Sidler, com- plures Siluiae locos liberalissime pro me denuo ad codicem

IV Praefatio.

Aretinum contulit Pr. Gamumni. Quibus omnibus uiris doctis et si qui alii me opere et consilio adiuuerunt gratias ago quam maximas.

Quoniam haec de uniuersa huius editionis indole disputaui ad singulorum libellorum subsidia critica enarranda transeo.

Itinerarium Burdigalense anno CCCXXXIIP ab homine Aquitano conscriptum, quo- niam antiquissimam continet locorum sanctorum descriptionem, agmen ducat itinerum Hierosolymitanorum, quae hoc uolumine comprehenduntur. Codex antiquissimus et longe praestantis- P simus est Pithoeanus, nunc Parisinus 4808 (P), quem codicem miscellaneum accuratissime descripserunt Parthey et Finder editionis suae p. XIII et XXXIV, deinde A. Biese in prae- fatione ad Geog^-aphos latims minores, HeUbronnae 1878, jo. XXXVI s., cf. etiam Toblerum in prooemio libri, qui inscribitur Palaestinae descriptiones ex saeculo IV^, V^ et VP, St, GaUen 1869. Est codex membranaceus saec. VIIII, pars codicis Parisini 4808, qiii continet Itinerarium Burdigalense foliis septem 66'— 77**; codex diligenter exaratus manum correctoris passus est ab ipso scriba diuersam et recentiorem. Fol. 72»» EXPLICIT ITINERARIVM; sequitur: De gentibus. Gomer in genesi etc; adscriptum est a manu recentiore: ex opuscuUs donini hieronimi. Fol. 73' De fluminibus, 73'' de mensihus, qui tractatus clauditur: mare suan. octmms. In linea ^ + 1 eiusdem paginae uacante scriptum est: De hiC" rosolima relatio cuiusdam simelici sermone composita. Fol. 74' — 78' Iheodosius de hcis sanctis. Excipit in eadem pagina 78' sine titulo tractatus duabus columnis scriptus, cuius initium est: Jw proxiintiis gallicanis quae ciuitates sint. Fol. 66 — 79 inter se continent et cum ab antecedentibus tum a sequenti- bus partibus scriptura discrepant; sunt enin^ reliquiae eiusdem codicis, cuius quaternio XXVI et XXVII erant, duo postrema folia abscisa sunt. Hunc codicem in meum usum contulit uir doctus Florianus Weigel.

Singulas editiones, quoniam omnes ex eodem codice fluxe-

Pra«fatio. V

runt, enumerare supersedere possiim. Editio rrinceps ador- nata est a Pithoeo 1589, de quo libro rarissimo uide Toble- rum 1. c. p. 49. Multo magis uulgata erat editio Andr. Schotti, Coloniae Agrippinae 1600, quam denuo aliorum suisque ad- notationibus auctam edidit Petriis WesseJing sub hoc titulo: ^Vetera Romanorum Jtineraria, siiie Antonini Angusti Itiner rarium etc. Amstelactann 1735\ pp. 535 — 617. Prima editio critica cum recenti eaque accuratissinia codicis Parisini col- latione est: ^ltinerarium Antonini Augtisti et Hierosohjmitanum ex libris manu scriptis cdiderunt G. Farthey et 31. Pinder, Berolini 184S\ cuius libri paginas 261 — 290 Itinerarium Hierosolymitanum explet.

Hac editione publici iuris facta innotuit alter codex, Vero- V uensis 52 (V), quem detexit T. Tobler, cf. Topographie von lerusaUm, Berlin 1853 I p. XIII, primus a D. Detlefsen de- scriptum publicauit A, Barthekhny, Revue archeologique, nou- reUe serie, Paris aoiU 1864, 10, p. 99 — 108. Descriptio eius inuenitur apud Reifferscheidum, Bihliotheca patrum lat. ItaL I p. 104 ss. Codex est membranaceus saec. Vnil uel potius X formae oblongae, longus 29, 3 cm, latus 13, 5 cm, continet folia 276 duodetricenorum uersuum. Constat ex tribus partibus ab initio separatis a diuersis manibus scriptis. Prima pars fol. 1 — 99 continet homilias s. Gregorii et alios sermones ecclesiasticos, altera fol. 100—225 regulam s. Benedicti, sen- tentias Ephrem Syri aliosque tractatus, tertia fol. 226 — 238 Itinerarium Hierosolymitanum, fol. 238 — 240 notitiam prouin- ciarum Galliarum, fol. 240—260 epistolam Damasi papae ad s. Hieronymum eiusque responsum, denique ordinem episco- porum Romanorum usque ad Gregorium tertium (a. 731). Duo folia itinerarii excisa sunt, singuli uersus nonnuUi omissi sunt, ita ut haec desint: p. 26, 1 usque ad p. 30, 8. 5, 6. 7, 17. 8, 15. 10, 15. 11, 5. 6. 11. Versa uice post p. 18, 22 Inde Sarepta mil VIIII in solo codice Veronensi legitur. Codicem pro me diligentissime excussit E. Hauler.

Tertius liber manu scriptus est cod. Sangallensis 732 (S) S anno 811 exaratus, cuius accurata descriptio exstat apud

VI Praefatio.

Scherrenim Handschriften der Stiftsbibliothek von St, Gdllen, Hodle 1875, p. 240; cf. etiam Tobler, Palaestinae d^criptiones 2h 55 5., in quo p. 104-114 sub titulo: DE VIRTVTIBVS HIEllVSALEM exstat pars itinerarii p. 21, 3—25, 17. 19, 25 ciuitas nec, polim ibi est mors (sic) agar — 21, 2.

Ad horum trium librorum fidem eam partem Itinerarii Burdigalensis, quae ad teiTam sanctam pertinet, edidit Toblerus in libro supra allato Palaestinae descriptiones etc. St. GaUm 1869, p. 1 — 9 cum adnotationibus p. 43 — 83, totum Itinera- rium in Itineribus et Descriptionibus etc. I p. 1 — 26 ita tamen, ut magis rebus quam uerbis aut litteris animum intenderet. Nouam editionem Itinerarii Antonini cum Hierosolymitano promiserunt 0, Cuntz et W, Kubitschek, cf. Beitrdge zur Texthritik des Itinerarium Antonini, Wiener Studien 1893 p. 260—298.

Cum ipse Itinerarium Burdigalense denuo edidi, mei prx)- positi erat, quid quoque loco in codicibus scriptum sit, quam accuratissime notare. Nomina locorum saepe coiTupta con- iecturis tentare ausus non sum; ut tamen, quid scriptor signi- ficare uoluerit, magis perspicaum fieret, eas nominum formas, quae etiam in Itinerario Antonini occurrunt, in comparationem uocaui ad paginas et uersus editionis Wesselingii. In omnibus fere rebus codicem P secutus sum; nam ut cod. S mirum quantum uitiatum omittam, ex cod. V, qui, praeterquam quod nomina locorum multo corruptiora exhibet, etiam neglegentius scriptus est, id quod ex ipsis lacunis apparet, (etiam signum S = semis, in cod. P quater seruatum in V deest), non multum fructus percipi posse ad libellum emendandum mihi persuasi. Atque primum quidem V ex eodem archetypo descen- dere uidetur, quo P, quod maxime patet ex p. 31, 22 ss., ubi adnotationem criticam inspicias. Eundem errorera uterque ex archetypo assumpsit 18, 24 mutatio ad Nonum mil. IIII, ubi VIIII exspectes. 6, 24 in utroque post Mediolanum, cum sit finis itineris, male ma^isio Fluuio Frigido mih XII ad- ditur. Eadem menda inueniuntur in milibus, mansionibus, mu- tationibus colligendis. Non raro fit, ut in codice V eadem

Praefatio. VII

samma quae in P efficiatur, quamquam uersus quidam desuut; uelut in V, cum uersus 5, 6 prorsus omissus sit, 5, 9 XI pro XII ponatur, tamen 7, 1 eadem summa efficitur atque in P; similiter 10, 5 idem numerus colligitur, quamquam 8, 10 numerus milium, 8, 15 totus uersus deest. Item 10, 15. 11, 6. 11 desunt; nihilo secius 11, 21 tota summa codicis V nihil differt a P.

Etiam in distaotiis mansionum uel mutationum indicandis alter ab aUero non raro dissonat. Omitto paruas discrepantias, quae errori scribae facile tribui possunt, uelut 14, 12 niansio Libtmi mih XI P, X V, quamquam numero XI probato ratio congruit cum It. Ant. 140, 3, ubi inter Nicomediam et Libura XXI milia ponuntur, quae summa numeris 14, 11 X et 12 XI (P) collectis efficitur; aliis locis, uter errauerit, non facile discemas, uelut 16, 11: XVI P, XV V, quorum neutrum cum Itin. Ant. p. 144, 4 consentit; similiter 19, 19. 32, 23. Etiam his locis uterque errare uidetur 7. 21. 11, 24 F///V, VIIII P, ubi multo maiorem numerum exspectes; similiter 14, 19. Pag. 14, 14 ciu. Nicia mil. VIII V, VIIII V; hoc numero cum antecedente, mut. Liada mil. XII^ collecto secundum P XXI milia inter Libum et Niciam efficiuntur, secundum V XXII, cum It. Ant. p. 141, 1 XXIII milia ponantur. 16, 20 inter Tyanam et Faustinopolim in P XII, in V X, in Itin. Ant. p. 145, 3 XVIII milia numerantur. 18, 5 inter Gabalam et Laodiceam XIIII milia interesse P, XIII V, XVIII It. Ant. p. 148, 1 tradit. Itfm ab Hierusalcm euntibus Bcthleem milia quattuor (sic P, VI V, VII S) sxiper strata est monumenUim liachel 25, 1 omnes codices refutantur auctoritate Hieronymi, qui tom. III p. 202 ed. Vallars. locum sepulcri Rachel V, Bethleem ipsam {Onom. ed. Lagarde p, 101, (i) VI railia pas- suum ab Hterosolymis abesse raeraoriae prodidit.

NonnuIIis locis sane cod. V numeros rectius tradere uide- tur: p. 30, 10 a Tarracina ad Medias X railia ponuntur, inde Appi Foro Vmi P, VIII V. It. Ant. p. 107, 5 Appi Forum et Tarracina XVUI m. p. inter se distare feruntur. 13. 1. 2 mut. Tipso a Drizupara X P (VIII V), Tunorullo a Tipso XI

VIII Praefatio.

P (VIII V) a se abesse traduntur; numeri codicis V coUecti congi*uunt cum It. Ant. p. 138, 1, ubi inter Drizipara et Izi- rallo XVI milia numerantur. 18, 22 s. P haec exhibet: Chii' tas Sidona mil. VIII. Ibi HeUas ad uidtiam ascendit et petiit sibi cybum. Cum autem illam uiduam non Sidone, sed Sare- ptae fuisse constet, cod. V prorsus ad sensum interponit: Inde Sarepta mil, VIIII Sed quod numerus milium inter Sidona et Tyrum hoc modo iusto maior efficitur, emendatio non arche- typo, sed ingenio scribae cod. V deberi uidetur. Similiter 14, 10 summae aperte corruptae cod. P (mil. VIII) in cod. V alia (L) substituitur, quae, quamquam magis ad uerum (LII) accedit, tamen ne ipsa quidem recta est. Idem cadit in p. 19, 24, ubi numerus milium VI cod. P inter Scythopolim et Aser iusto minor, XVI cod. V maior esse uidetiir. Itidem 15, 16 ubi P numerura, 15, 14 ubi totum uersum omisit, quae in cod. V supplentur, non omnino recta uidentur, cum coU. It Ant. p. 142, 5 illo loco non XIII, sed XI, hoc non VIIII, sed XVI milia efficiantur.

Quid mihi de codice V uideatur, ut paucis comprehendam: ad eundem archetypum descendere uidetur, ad quem cod. P, cum quo aliquotiens eisdem con-uptelis laborat. Nonnunquam cod. V locos aperte uitiatos emendai*e conatur. Multo negle- gentius scriptus est quam P, quod maxime in nomina cadit, in Veronensi saepe male mulcata recentiorisque aetatis ortho- graphiam et formam prae se ferentia. Quae cum ita sint, in textu constituendo codicis P lectiones secutus sum, ita tameu, ut, ubi mihi codicis V traditio magis arriserit, in adnotatione critica non reticuerim.

Sanctae Siluiae Peregrinatio. Haec peregrinatio primum a lohanne Francisco Gamurrini e bibliothecae fratemitatis s. Mariae uel laicorum Aretinae tenebris in lucem protracta est. Postquam in ephemeride, quae inscribitur Studi e documenii di stona e diritto V (1884) p, 81 ss, et VI (1885) p, 145 ss. de hoc libro a se detecto, de eius aetate et auctore disputauit, eum primo edidit hoc

Praefatio. IX

titulo praefixo: S. Hilarii traciatus de mysteriis et hymni et S. Sihiiae Aqtiitanae peregrinatio ad loca sancta. Accedit Petri IHaconi liber de locis sanctis. Bihlioteca deW accademia storico- giuridica twl IV. Romae 1887. 4!^. 161 pp., quam editionera principem altera emendatior secuta est. Stndi e documenti IX (1888) p. 97—174.

De codice ipso eiusque fatis Gamumni fusius disputat locis allatis et in praefatione editionis principis. Codex Aretinus, in catalogo librorum manuscriptorum numero VI, 3 signatus, est membranaceus saeculo undecimo litteris langobardo-casi- nensibus exaratus. Altus est 26, 2 centim., latus 17, 1 cen- tim., habet folia triginta septem in quaterniones distincta. Constat ex duabus partibus, quarum prior quindecim foliis — plura enim deperierunt — tricenorum ternorum uersuum Hilarii tractatum de mysteriis et hymnos continet, altera eadem fere aetate scripta foliis uiginti duobus (pag. 31—74) tricenorum quinorum uersuum, litteris paulo minoribus, scriptura minus diligenti, sed prioris partis simili, hanc peregrinationem, cui editor Siluiae nomen tribuit. Ne haec quidem pars integra ad nos peruenit, nam initium et finis deest, et in medio libro mutila est, pag. 59 hulus editionis et p. 75 singulis foliis excisis.

Cum codex Aretinus saeculo undecimo exaratus, peregrinatio ipsa saeculo quarto exeunte (circa annum 383) conscripta sit, orthographiam non eandem esse atque auctoris ipsius consen- taneum est; atque etiam uestigia quaedam exstant archetypi orthogiaphiam processu temporum mutatam esse. In arche- typo assimilatio consonarum neglecta esse uidetur; tales formae etiam in codice Aretino manserunt: inpugnant 63, 2. inmorari 44, 20 (immorari 45, 25. 61, 13). inbeciWtate 40, 4 et 45, 5. Ifihomon 83, 21. 94, 10. (Imbomon 86, 13. 19, 91, 29. 92, 16. 94, 16). inpossibile 66, 4. inpugnant 63, 2. adtendunt 66, 22 (ante- cedente attendimus 66, 20). adtenduntur 78, 2. adceleratur 93, 27. adparuit 59, 23 (apparere 37, 6. 59, 13. 63, 24) etc. Versa uice d assimilatur sequenti n in uocabulo annotare 75, 14. 24. 96, 20. 97, 3. annuniiata 82, 20. Aggarus pro Abgarus 60, 17. 62,

X Praefatio.

12. 13 etc. Sed librarius sibi non constat; sic scribitur coni- memoro 71, 24. commoror 37, 22. compleo 38, 30. 41, 10 etc. impono 51, 22. 55, 24. impensus 41, 22. affero 43, 26. 48, 30. Ante d saepius n pro m scribitur, uelut tundixi 44, 22. quandiu 49, 27. aliquandiu 58, 21. Ad similitudinem uer- borum cum praepositionibus compositorum facta est falsa forma Ponpeiopolin 69, 15.

Peculiaritates in usu aspirationis partim ab ipsa Siluia, ut hoc nomine auctoris utar, profectae esse uidentur, uelut ho- stium = ostium 39, 28 etc. nide indicem uerborum (ostium 88, 28 etc. 92, 5) cf. gallice huis, heremus 46, 2. 3. 21. 47, 4 etc. cf. gallice hermite, hermitage, hahundans 56, 5. 61, 21. Nota est etiam forraa hii 63, 19. 64, 3. 6. 71, 15 et hisdem 84, 2. 95, 30 etc. {isdem 55, 8. 100, 24). Helias 41, 16. 17. 58, 22. 23. 59, 5 est uulgaris huius nominis forma. Saepe h ad duas uocales diri- mendas interponitur; Bathuhel 66, 23. 29. 67, 1. 4. Israhel 37, 22. 41, 29. 43, 6 passim. Fanuhel 77, 26. Scriptura uariat inter Ahraam 66, 27. 31. 67, 1. 9 et Ahraham 65, 19. 22. 30. 66, 21. NaJior 67, 1, Nachor 67, 4, Naor 66, 23. 29. Falsa aspiratione scribitur hac pro ac 39, 15. 40, 8. 18, donec librarius cognito errore 42, 4 hac forma abstinuit. heramento 57, 11. Helpidius 65, 23. 25. Hisauri 70, 4. Hi- sauria 69, 11. 16. 18. hiens 56, 6. 83, 13. hiiur 76, 26. 87, 6. hiuH 85, 14. homatus 77, 7 {omatus 77, 9). hispatii 53, 17 praeterea habet i prostheticum ante s impurum. Transpositio aspirationis occurrit in Anthiocia 60, 24. 26. 61, 1 {Antiochia 60, 30). Phitona 48, 2 {Pithona 47, 27). cathecuminus pro catechumenus 71, 25. 72, 25 etc. cathecisis pro catechisis 97, 24. 98, 3. 5. 8. Tharsns pro Tarsus 69, 9. 10. 11. 14. 70,

13. Aspiratio omittitur semper in uocabulis graecis: agiu 58, 1. ehdomada, ebdomadarius, eorte, olesericus, ymnus, leruso- lima, uide ind. nom. et rer. Tenuis pro aspirata inuenitur in uocabulo cociea 39, 12; Tatnu^ 50, 11, sed Tathnis 50, 12. Pro h nonnumquam ch scribitur: Nachot* 67, 4. nichil 40, 6. 54, 16. 69, 24. 89, 20. nichilominus 59, 8. michl 47, 10. 56, 15. 62, 24 et saepius.

Pracfatio. XI

E consonis littera m in fine uocabulorttm non raro abicitur, non solum in declinationis, sed etiam in coniugationis formis, uelut nosse 46, 22. 50, 14. uenisse 60, 8. accedere 69, 12; uersa uice nonnunquam falso affigitur uelut atrium grandem 89, 5. qtiam pro qua 96, 16. Idem, quod in m etiam in t cadit: esset pro esse 89, 21. faceret pro facere 60, 2. furasset pro furasse 88, 17. Raro s eliditur; quale pro quales 62, 20; in- certum est: de iUa statua quas pro de illas statuas quas 49,

10. Falso s additur, sed sequente s: ad Jucernares similiter 75. 11.

Inter se consonae nonnumquam permutantur, uelut b et v: lebat 72, 14. baluis 95, 10. infra annotauimus pro annotabi- mtis 75, 14. d et t: aliquod pro aliquot 50, 22. 63, IJ. aput pro apud 69, 28. i//w^ pro illud 41, 6. di et z: baptidiare 90, 22. 91, 24. 98, 26. baptizare 57, 16. 58, 15. x et s: saepius extimare pro aestimare 76, 17. 89, 26. 97, 10. 98, 25 {estimare 37, 18. 66, 4. 68, 1). qu et c: in quo mo- ditas pro incommoditas 49, 1. quooj^erta 54, 22. quod olla gomor 57, 14. qui = cui 59, 25.

De uocalibus saepissime e pro ae, z pro y {girus, lerusolima, licinicon, simbolum, siriste, sirus etc), cepi et cQpi pro co^i scribi ex notis criticis apparet. Cum uero m finale obmutescere coeperit, interdum uocabula in um pro o et in o pro um terminantur, uelut dormito = donnitum 74, 16. locum = toco 42, 29. 68, 11. sithito = subitum 94, 15. 5?f50 = sursum cf. ind. uerb. graio = gratum 64, 22. per giro = 2>^r ^irww 38, 15. 63, 10. etc. Praeterea e pro / et i pro e efc ae occurrit: retinere = retineri 44, 15. aputactites = aputactitis 70, 11. 81, 1. grandis = ffrandes 56, 10. tractantis = tractantes

11, 23. Persi = Fersae 62, 29. J2<^ = qui 84, 2.

Codex unicus huius peregrinationis Monte Casini exaratus est; quem ab Ambrosio Rastrellinio, qui 1599—1602 munere abbatis Casinensis fuoctus monasterium s. Florae Aretinum regendum suscepit, Aretium translatum esse Gamurrini satis probabilibus causis demonstrat. Ibi eum anno 1788 uir doctus Angelo di Costanzo uidit et in hodoeporico suo commemorat.

XII Praefatio. )

cf. Archivio siorico per le Marche e V Umhria, uoh II p. 557. Illo monasterio iussu Napoleonis anno 1810 sublato hic codex cum plerisque aliis libris in bibliothecam fraternitatis s. Ma- riae illatus est, ubi Franciscus Gamurrini eum inuenit.

Recensionem alteram Gamurrinianam secuta est editio Ros- sica in scriptis societatis Eossicae Palaestinensis: Peregrinatio ad loca sancta saectdi IV exeuntis edita, rossice uersa, noiis iMustrata ab lohanne Pomialowsky. Petrohurgii 1889. 312 pp. 8^, in cuius usum Cholodniak codicem Aretinum transscripsit et p. 257 ss. non paucos locos con-uptos emendauit. Editio denique Anglica publicata est paucis annis post: Pdkstine Pilgrims' Text Societt/. The Pilgrim^e of s. Sihia of Aqui- tania to the holy Places circa 385 A. D. Translated with in- troduciion and notes hy John 11. Bemard. With an appendix by colonel Sir C. W. Wikon. London 1891, 150 pp. 8^, ubi textus latinus excusus est p. 79 — 136. Ipse in programmate gymnasii Annaei Augustani: Kritische Bemerkungen zu s. SiU uiae Aquitanae peregrinatio ad loca sancta. Von Paulus Geyer. Augsburg 1890. 60 pp. 8^ de textu Siluiae emendando et de elocutione eius egi, saepeque eandem uiam ingressus sum ad locos corruptos sanandos quam Cholodniak, cuius coniecturae cum editione Pomialowskii mihi non prius innotuerunt, quam dissertatio mea iam typis exscribi coepta est. In appendice p. 51 — 60, quid mihi de Cholodniakii coniecturis uideatur, exposui. Alios locos emendauit Woclfflinus, qui de Siluiae genere dicendi egit Archiv f. lat. Lexik. IV p. 259 — 76, ego Archiv IV p. 611 — 615, Sittl, J. v. Miillers Jahresherichte 1889 t. LIX p. 57 s., Du Chesne, Origines du culte chretien : nonnuUas emendationes per litteras mecum communicauit M. Bonnet, cf. p. 54, 9. 94, 1. Cum compluribus locis lec- tiones codicis a me enotatae ab eis discreparent, quas Cho- lodniak affert, et quae in secunda editione Gamurrinii inue- niuntur, — Cholodniak enim p. 262 eos locos congessit, qui- bus a secunda editione Gamurrinii dissentit — interdum du- bitatio oborta est. Quoniam autem coUata tabula photogra- phica codicis, quam Gamurrini editioni priori addidit, intellexi

Praefatio. XIII

ne Cholodniakium quidem, quamuis accurata plerumque eius transscriptio sit, eiToris immunem esse, (uelut p. 48, 1 grandis legit, cum in codice, ut imago photographica designat et Gamurrini legit, gratus exstet), ipsum Gamurrinium adii, ut causam disceptaret Is summa humanitate petenti mihi ob- secutus codicem denuo euoluit. Falso autem Cholodniak his locis Gamurrinium erroris insimulauit: 47, 19 ioebelsefon, non iobelsepon in codice est; 47, 20 ostenstis^ non ostensum; 49, 28 publicus^ non publicum; 55, 23 eisdem, non eis; 57, 10 contiget^ non continget; 63, 23 obsedebant, non obsidebant; 64, 27 €ul nos, non ad uos; 65, 6 ad ecclesiam, non ad eccksia; 68. 21 Nam et euhgias, non nam euhgias; 74, 14 uiris aut mulieribus, non uiris ac mulieribus; 75, 24 sit, non jit; 94, 25 inde et cum, non inde cum; 97, 19 ibi non intrat tunc, non ibi non tunc; 99, 22 latini sunt, id est, non latini id est; 99, 24 grec////atini^ non greci latini, Alios Cholodniakii erro- res correii KriL Bemerkungen p. 52. Quaecumque alia de SCuiae peregrinatione scripta sunt, enumerantur in lioeh- richtii bibliotheca Falaestinae^ in editione FomialotvsJcii et in ephemeride, quae inscribitur: Zeitschrift des deutschen Palae- stinavereins, herausgeg. von Prof. Lic. Hermann Guthe, t. XV, Leipeig 1892, p. 117 ss.

Restat, ut de titulo huius libri paucis perorem. ,Peregri- natio' a Gamurrinio hic liber inscribitur, quod PE in extremo paginae tertiae angulo et in media undeseptuagesima scriptum inuenit. De tempore et loco, quo peregrinatio scripta esse uideretur, acutissime argumentatus est in praefatione editionis principis, aJia Bernardus in editione sua profert; cf. etiam Woelfflinii Archiuum VIII 479 s. IX 298 ss. Peregrinationem a femina Gallica circa annum 385 scriptum esse pro certo haberi potest. Siluiam uero, sororem Rufini illius, huius libri esse auctorem mihi quidem persuaderi non potest; nam quod Palladius in historia Lausiaca de Siluia narrat, eam omnes antiquorum in scripturas sacras commentarios perlegisse, Gre- gorii, Stephani, Pierii, Basilii quorundamqne aliorura, in eam, quae hanc peregrinationem conscripsit, cadere non potest,

Xini Praefatio.

cum, praeterquam quod scripturas sacras optime nouit, nul- lum profundioris doctrinae uestigium in eius opusculo appa- reat. Quid? quod linguae graecae uix mediocriter gnara fuisse uidetur, id quod probatur episcopi uerbis, qui peregrinae dicit p. 57, 29 in hodie hic hortus aliter non appeUatur graeco ser- mone nisi ,cepos tu agiu iohanni\ id est quod uos dicitis latine ,hortus sancti lohannis', nedum patres graecos legere potuerit. Eti^i usu uocabulorum graecorum, in quibus saepe accusa- tiuiw pro nominatiuo uel genetiuo usurpatur (uide Eufraten, PmpeiopoUm, Bamessen, Siriae Celen, cathecisin in indice rerum ^ Arcbiv f. lat. Lexik. IV 276), opinio eorum refutari uidetur, qui Siluiam hunc librum scripsisse arbitrantur. Nihilominus titulum ab editore principe huic libro inditum, cum sub hoc nomine peruulgatus sit, retinui eademque de causa capitulorum numeros a Pomialowskio, qui incisiones a Gamurrinio factas secutus est, indicatos non mutaui, quamquam hac ratione sin- gula capitula longitudine ualde inter se differunt, nonnunquam etiam res dissonae in idem capitulum rediguntur, uelut in capi- tulo 16 et 25, ubi in medio capitulo singula folia excisa sunt.

Petrus Diaconus (a. 1137).

Petri Diaconi libellum ut in appendice post Siluiae pere- grinationem edidi. Cum enim in ceteris itineribus Hierosoly- mitanis uuUa Siluiae uestigia inueniantur, Petrus Diaconus, coenobii Casiuensis bibliothecarius, cum libellum de locis sanctis e compluribus auctoribus compilaret, etiam nonnulla ex hac peregrinatione excerpsit. Opusculum suum Guibaldo abbati dedicauit, qui anno 1137 ab imperatore Lothario ad hanc dignitatem euectus non plus duobus mensibus abbatis munere functus est. Maxima pars libelli Petri e Baeda excerpta est, alia e diuersis fontibus, quos Anonymi uocabulo signaui, in his etiam Siluia, quam cum nonnunquam in antecedentibus tum contiuuo inde a p. 115, 13 paene ad uerbum exscribit. Hoc modo nonnuUa, quae de codice Aretino deperierunt, e Petro Diacono suppleri possunt.

Codicem a Petro Diacono ipso exaratum, in bibliotheca Casi-

Praefatio. XV

neDsi numero 361 signatum, saeculo XV Honoratus monacbus transscripsit, quod exemplar est codex Neapolitanus regius D 22. Ex his duobus codicibus Petri libellum primum a Mignio in Patrolog. t. CLXXUI p. 1115—1134 publicatum edidit comes De Riant: Fetri Casinensis dyaconi liber de locis sancti^ seu descriptio terrae et totius terrae itinerarium. Neapoli 1S70 et iterum Gamurrini in editione principe Siluiae p. 111 — 143, qui nonnulla, quae comitem De Biant fugerunt, melius uidit, sed etiam nonnulla omisit, uelut p. 109, 114, 19. 116, 7. 117, 26. 118, 10. 119, 8. 24. 120, 5—8. 13. Ipse noua collatione codicis Casinensis usus uon sum, sed editiones a De Biant et Gamurrini confectas inter se com- paraui; nonnullis locis, quibus inter se dissentiunt, discre- pantiam auctorum notaui, codicis Neapolitani menda et inter- polationes in notis criticis repetere inutile uisum est. Neque, ut locos e Baeda excerptos exscriberem, a me irapetraui, prae- sertim cum Petrus uitiato exemplari Baedae usus sit, uerba Baedae nonnumquam amputauerit, Baedae libellus ipse in calce huius tomi a me editus sit. Pomialowsky in editione sua Gamurrinium ad uerbum secutus est.

Eucherius.

Opusculi, cui in codicibus Euchierii episcopi nomen tribuitur, quod est de situ Hierosolymae uel ludaeae, tres libri manu scripti exstant.

1. Codex Escorialensis B. II, 18 membranaceus saec. VIII E foliorum 95, cuius specimen datur ab Ewald — Loewe, Exempla scipturae Visigothime 1883, fab. VIL Codex ille, quem inter- cedente uiro doctissimo mihique amicissimo Ottone Staehlin maxima liberalitate B. Wilnsch pro me contulit, est miscella- neus, neque omnes eius partes usque ad VIII. saeculum descendunt; continet. autem liaec: Fol. 1 Isidorus de rerum natura. fol. 35 Breidarium rermn gestarum popidi Romani. Hufi Festi V, C, Agtisti Valenti, fol. 44 Incipit qua loca tangere debeas, cum nauigare ceperis. fol. 47 Sine titulo: I^tur Hierofiymi presbyteri succedit auctoritas, fol. 49** Trac-

XVI Praefatio.

tatus historiciis, cui a manu recentiore inscriptum est: Pro- sper Aquitanus, fol. 55 Incipit de origine Goto^iim a doniino Isidoro editum. fol. 56 Oceani orientalis insulue. fol. 59 duae columnae e codice uetustiore, lectu difificillimae. fol. 60 Geo- graphica. Quae fol. 56 inchoata sunt, continuantur. fol. &2^ Nunc haereticorum sententias opinionesque. fol. 66 Palimpsestus lectu difficilis. fol. 67 Geographica. fol. 83 Incipit sermo s. Ambrosii episcopi de pace. fol. 84** Incipit tradatus s, Augu- stini. fol. 87 A -{- Q. In nomine domini nostri lesu Christi. Incipit opuscidum sancti Eucherii episcopi de situ HierosoUmae uel ludae. Faustino preshytcro insulano Eucherius episcopus. fol. 89^ Iheronymus ad Aculciam, fol. 91 Palimpsestus. fol. 92 Incipit indicuhim de aduentum Henoc. fol. 95 InuentaHum libromm anni CMXX.

P 2. Codex Parisinus bibl. nat. lat. 13348 membranaceus s. VUI, 21 X 15 centim., (scriptura 15 X H centim.), uicenas habet lineas in singulis paginis. Continet haec: fol. 1 Liber s, Hieronymi in Genesim seu quaestiones in Genesim. fol. 43 De locis hebraicis audore h. Hieronymo. fol. 64 Eucherii episcopi episiola ad Faustum. fol. 69** Epistola ad Niceam hypodiaconum Aquilegia auctore b. Hieronymo. fol. 72 Eius- dem ad Castorinam materteram. fol. 72^ Ad Euangelum pre- sbyterum de Melchisedech. fol. 78 Constantina Augusta et Bon masi uersus. foL 78** Dicta cuiusdam sapientis. fol. 89 S. Ephrem seu Efrem de fine mundi. fol. 93** S. Methodii Pa" terensis episcopi de consummatione saecuU interprete Petro monacho. Contulit pro me uir doctus Spout.

V 3. Codex Vaticanus 636 A in folio membranaceus saec. XIII, quem ipse Romae excussi, constat ex duabus partibus Vat. 636 et 636 A, altera 75, altera 52 foliorum, eadem manu nitide bipertitis paginis scriptus est, tituli et subscriptiones sunt rubra. Illae duae partes iam ab initio coniunctae erant, posteriore aetate a conglutinatore inter utrumque codicem quinque folia inserta sunt. Continet autem haec: fol. 1 — 71 Liber uenerahilis Baedae. de tabernaculo sedis. [fol. 72 uacat. fol. 73 b Vc^sus de s. Maria. fol. 74 De PoUtico (fragmentum

Praefatio. XVII

mirabiliornm urbis Romae). fol. 75 Liber s. Mariae de Esram]. — Vat. 636 A: fol. 72— 78b Beda de hcis sandis. fol. 79 a — 99 b Liber Adamnani de situ Hierusalem. fol. 99 b — 107 a BeUUio heati Antonini martyris de locis transmarinis sacris. fol. 107 a — 109 b Incipit epistola Eucherii episcopi ad Fau- stum (sic) presbyterum. fol. 109 b Explicit epistola de situ ierrae repromissionis Eucherii episcopi ad Faustinum (sic) priminsulanum. Ex libro Gregorii Turonensis episcopi primo de miraculis sanctorum quaedam excerpta. fol. 122 b — 123 b Versus Bedae de dii ituiicii.

Alterius generis librorum unicum specimen est codex E, qui plerumque textum meliorem praebet, ab altera parte stant P et V, quorum consensus statim hac lacuna cernitur p. 126, 6, ubi uerba desunt: a septentrione ingressis, quae con- firmantur a Baeda epitomatore p. 303, 20, quo in com- parationem uocato etiam apparet p. 126, 6 interpunctione mutata legendum esse: Ingressis a septentrionali parte urbem primum de locis sanctis etc. Quare quoniam haec omissio soli librariorum culpae tribuenda est, nihil inde argumenti repeti potest, non Eucherium, quem uocant, a Baeda exscriptum esse, sed uersa uice hunc libellum e Baeda excerptum esse, nec magis ex uocabulo nuper p. 126, 10 in PV omisso, ut feci in programmate gymnasii Augustani 1895 p. 25, cum mihi collatio codicis E nondum suppeteret. Alia exempla con- sensus codicum P et V sunt haec: 125, 3 uel relatione] uel om. PV; cognitus] agnitus; 125, 6 decus etpraesidium meum] PV om. E; 11 est] om. PV; 14 planitie] planiciefn; 126, 2fertur] ut fertur etc. Atque tantus est consensus, ut V ex ipso P de- scriptum esse putaueris, nisi quod quaedam in P uitiose tra- dita librarius codicis V emendare conatus est; uelut 127, 21 exomaiu P, exomato non minus perperam V; 128, 17 in eiemplari codicis V iam erom pro erumpens exstitisse uide- tur, quod, quoniam sensu caret, librarius omisit. Alii loci, quibus V uitiatam exemplaris lectionem emendare conatus est, sunt 126, 20 a fundamenta P, ad fundamenta V; 127, 2 tenJitur uicina templi P, osienditur in uicinia templi V; me-

XX .71111 Ilin. nierosol. b

XVIII Praefatio.

liore fortuna usus est emendator, ubi peruersam lectionem cod. P 127, 3 apparit ut signis recte mutauit in apparet insignis,

Itaque cum codex Y ad textum emendandum nihil praebeat subsidii, satis uisum est lectiones eius usque ad p. 128, 20 notare. Keliqua pars epistolae, cum ex epistola Hieronymi ad Dardanum et Heges. 1. III c. 16 p. 181—184, 70 compilata sit, hi auctores ipsi sufficiunt ad textum codicibus E et P traditum emendandum.

Editio princeps huius libelli adomata est a Labbeo, Noua bibliotkeca nianuscriptoruin libromm, Parisiis 1657, tom. I p. 665—67, sub hoc titulo: Epistola Eucherii episcopi ad Faustum presbyterum. Ex codice Vaticano Bedae de taberna' culo cum seqq. mutuatus est iam olim B. P. lacobus Sir- mondus, nos ex eius apographo descripsimus. E codice P apud Toblerum-Molinierum p. LIV — LV nonnuUae lectiones selectae afferuntur. Ipse primus praeter P etiam E adhibui. Cum prius existimarem hunc libellum a monacho quodam Britanno e Baedae libello, Hegesippo, Hieronymo conscriptum esse (cf. Adamnanus I p. 18 ss.), sententia mea labefactata est, cum mihi meliores codicis Escorialensis lectiones innotuissent; etiam Furrer uir doctissimus, Theolog. Litte^-aturzeitung 1896 p. 472 ss., nonnulla notatu digna contra illam sententiam pro- tulit. Itaque mihi non licere existimabam hunc libellum ex itinerum Hierosolymitanorum corpore excludere.

Theodosius (circa a. 530). De codicibus libelli, qui Theodosius de situ terrae sanctae inscribi solet, accuratissime egit Gildemeister, cuius hic uesti- giis insisto, in praefatione editioni suae praemissa: Theodo- sius de situ terrae sanctae im echten Text und der Breuiarius de Hierosolyma vervoUstdndigt herausgegeben von Dr. L Gilde- meister, Prof. in Bonn. Bonn 1882. Nomen Theodosii non nisi in codice Vaticano saec. IX et apud Geruasium Tilbe- riensem inuenitur, qui in opere, quod uocatur Otia Impcrialia, anno 1211 conscripto etiam compendium geographicum com- pilauit, in quod hoc quoque opusculum recepit. E Geruasio,

Praefatio. XIX

cuins liber a Leibnitzio, Scriptores rerum Brunsuic, 1707, I p. 948 ss., editiis est, manauit codei Londin. Mus. Brit. Cotton. Titus D III 8^ foL 68; qui quia inscriptus est: De situ ierre sancle secundtm theod' et de uia filiorum IsraeJ, cum in ceteris codicibus titulus desit, Toblerus nomen abbre* uiatum primum expleuit Theodericus (1865), deinde Theo- doms (1869), in Itineribus uero (1879) Theodosius.

Libros manuscriptos Gildemeister recte in duo genera diui- sit. Ceteris ut antiquitate ita integritate praestat codex olim Rthoeanus, nunc bibliothecae nationalis Parisiensis 4808, P quem accuratissirae typis eipressit Anaiole de BartMleniy^ Revue archSologique nouvelle s^rie X p, 108 — 112; fuit quon- dam uiri docti Pithoei, deinde in bibliothecam Colberti de- uenit, exaratus est saeculo nono, nunc cum uariis tractatibus, in his et itinerario Burdigalensi (cf. p. IV), conglutinatus est. Denuo cum textu Barthelemii contulit Florianus Weigel.

Huic maiime cognatus est codex Haganus n. 165, fol. H 126 — 134, saeculi VIII, olim abbatiae Bertinianae, quem typis eiscripsit Tobler, Itinera p. 360—360 ***; desinit p. 143, 10 huius editionis. In eadem codicis pagina sequuntur Baepae quaestiones in lib. reg. IV p. 133 ed. Colon. 1688.

Eiusdem familiae est etiam codex Vaticanus 6018 saeculi V IX, qui pertinet usque ad p. 144, 15; ultima uerba sunt: In ipsa prouincia est ciuitas Sebastia, ubi sunt martiros XL, Sequitur haec clausula: Hec est mensura uel sapientia par- ttbus orienialis. Explidt. Ut subscriptionem ita etiam titulum habet: In nomine domini dei summi incipit expositio ciuitatis Hierusalem uel rebus eius, dicta Theodosii archidiaconi de partibus orieniis per terminium. In medio maiorem lacunam exhibet, inde a p. 141, 12 ad quam domnus Christus usque ad p. 143, 10 aquam ibi in cisternas habent. Quae ratio inter hunc et ceteros codices intercedat, Gildemeister non indicat. Eum eidem fainiliae cui P et H adnumerandum esse com- plaribus locis eilincitur, quibus codices aperte in duos ordines diseedunt. P. 143, 14 otnnes in barcas ascendunt P, ascendunt in barcas V, cum altera familia, cuius optimus testis codex

b*

XX Praefatio.

Guelferbytanus (G) est, habeat: omnes per barcas ueniunt» 143, 15 consentit V cuna P: maris desiccat milia sex contra G: recedit maris per milia sex; itidem res se habet in uersu sequente: tenduntur super se papiliones PV, super extenditur tentorius G. 143, 18 daemonia excluduntur PV, daemonia ex- peUuniur G. 138, 16 ubi requiescit s. Zacharias HV; uerbum omisit P, secunda manu ex coniectura additum est iacet, quod G exhibet.

Quamquam autem in hac editione codicibus prioris fami- liae ducibus et fundamentis usus sum, tamen a me non im< petraui, ut apparatum criticum lectionibus uariantibus codicis V onerarem, cum temerariis interpolationibus, transpositionibus, mutationibus abundet. Exempla talium additamentorum sunt p. 138, 7, ubi ante lor et Dan inseritur koc est. 138, 11 post Mariosa additur nam in ehraica lingua Vironida dicunt^ post elecirina additur quae in Esaia dicitut, Quid? quod post p. 143, 10 tota periodus adiungitur: De fine terminium Rie- rusalem usqm in Betleem, qui inferpretatur domus panis, ubi Herodes fuit rex, miiiaria sunt VI. Verba autem, quae legun- tur p. 143, 18 ss. Si quis uero de uexaticis ad ipsam ancho- ram attingere potuerit et eam tetigerit, statim liberaiur inter- polator iste hoc modo mutauit: si qui deuexati fuerint, qui ueniunt, et tangere potuerit uel obsculare, mox et de presente saluaniur; p. 144, 3 ss. et omnes, qui ibi manebant, Juh mines pares stm comedebant; nam modo tanta misericordia ibi est, ut ad stratas sedeant per peregrinos suscipiendos ita mulcata sunt: d omnes manebant cum pares suros iUic. Nam modo—peregrinis suscipiendis ; quod die noctuque domino lau- des referunt. Cui usui est lectiones uarias librarii enotare, qui tam temere uerba exemplaris sui mutat: 137, 2 porta Ben- iamin exiens ad lordanem] p. B. a lordane habens finem? — p. 137, 15 ex cori-upto nomine cynopolim fecit nicopoli; pro murtyrizatus est scripsit martyrium suscepit^ altera familia habet passus est. 138, 20 ubi Olofernis moriuus est] ubi lu- deus occistis est. 139, 11 Diocaesarea] alia Caesarea; 139, 14 pro corrupto syce taburi habet ciuitate Guria. Luculentissimum

Praelatio. XXI

interpolationis exemplum praebet 144, 9: uni/m (monasterium) est religionis Wandalorum et aliud Rafnanorum] unum reluh sarum ancillarum dei et alium est monachorum,

Optimum alterius familiae exemplum est codei Guelferby- G tanus (Weiflenburg 99) p, 144—151 saec. IX. Desinit p. 149, 9 cum uocabulo propter uno folio abscisso. Accuratissimam hnius codicis coUationem ab Ottone de Heinemann illius bibliothecae praefecto confectam publicauit Molinier Itin. p. XXIY, qua etiam in hac recensione usus sum.

Simili affinitatis uinculo, atque V cum PH cohaeret, codei W cum G coniunctus est, nisi quod interpolationes codicisW W etiam multo magis temerariae sunt. Hunc codicem Wesso- brunnensem, nunc bibliothecae regiae Monacensis 22053, s. IX, totum typis descriptum inuenis apud Toblerum-Molinerium p. 353 — 59. Hic titulus praefixus est: Indpit (,nume>rus in militarum (leg. miliarium\ uhi Dominus pedibus ambulauit. De hcis sanciis. Hic codex textum multis locis decui^tatum et in angustius contractum praebet et compluribus lacunis foedatus est, quarum maxima a p. 144, 7 usque ad p. 144, 23 inrigat omnem terram Aetkiopiae pertinet; desinit p. 149, 19. Statim ipsum initium idoneum est, ex quo cognoscatur, quomodo interpolator iste Theodosii uerba tractauerit. Cum Theodosius recte sex portas urbis Hierusalem enumeret, libra- rius codicis W Apocalypsim 21, 12 s. imitatus de duodecim portis hariolatur, trinis a singulis caeli plagis, cum scribit: Ciuitas Hierusalem hahet portas XIL Parte orientis porte III, parie mefidianae porte III, parte occidentis porte III, parte aquihnis porte III, et inter porta et porta milia trea. Ad p. 137, 5 cfe manu sua arauit addit: et seminauit et ibi est monasterium, et in ipso monasterio CCC monachi, qui possi- dent agrum iUum^ et ipse ager in anno tertio fructum dat, et singuU frudi VIII modios dant, P. 137, 10 hoc modo ampli- ficauit: In qua lacob somnium uidit scalam ad caelum iunctam, per quam ascendebant angeli et discendebant, et dominus in- cumbebat in cacumine eius, ct ihi uouit lacob uotum dofnino dicens: De omnibus, que dederis mihi, decimas decimabo tibi.

XXII Praefatio.

Eiusmodi additamenta spuria sunt praeterea ad p. 137, 14 decollcUus est] in carcerem; ad p. 138, 4 Ibi dominus puerum centurionis sanauit; p. 138, 8 tali modo uariatur et augetur: et subtus ciuitatem congregant se in unum et ex ipso loco uo- catur lordanis fluuius usque ad locum, ubi intrat in mare mortua; p. 139, 14 post milia V additur ubi natus est loseph sponstis beate Marie uirginis; ad p. 139, 15: piscantibus in mari; p. 140, 5 s. taliter deformata sunt: Deinde usque ad domum Z(zchariae patris lohannis baptistae et matris sei (sic!) Elisabeth mil. I; p. 140, 7 pro Hiereniias propheta scribitur: sanctus Hieronimus presbiter, Nota etiam interpolationem p. 145, 18 fluxerunt aqu^e et ipse mcatur torrentis. Mirum in modum sensum sequentis periodi turbauit et ibi nascUur da- ctalus et exinde usque ad Nicolaum maior est mil. XII. Se ipsum autem superare uidetur interpolator iste p. 145, 24, ubi post lohannis baptistae sic pergit: Ibi est monasteria mo- nachorum, et quando monachus exiturus erit, ter ex flumine lordanis exiet aqua et mittit in ecclesia sandi lohannis, et ibi monachi senos solidus pro sepuliura dant. Hanc enumerationem claudam hoc eiemplo; p. 148, 8 sic legitur: De Hierusalem in Luea XII mU. Et ibi Alexander magnus Macido mensur- rauit altitudinem caeli, prqfunditatem maris. Sed sat superque in his ineptiis temerarii interpolatoris uersatus sum, quarum maiorem numerum ideo enumeraui, ne quis mihi crimini daret, quod uarias lectiones huius antiquissimi codicis ex apparatu eritico exclusi. Accedit, quod librarius exemplari usus est codici G^ simillimo, uelut p. 137, 16 martyrizatus est] passus est 6W; item p. 138, 1 fontes] fontanas; p. 139, 1 Silona] sydonia; p. 139, 2 Emmaus] inmau G inmaus W; p. 139, 17 terc" bintum] tereuetitu 6 terrauetitu W; p. 145, 19 habet] nascitur, E recentioribus codicibus tres ad hanc familiam pertinent B,C,Einter se artissime cohaerentes: B = reg. Christ. 554 s. XII, C = reg. Christ. 630 s. XIII, E = Paris. bibl. national. lat. 4892 in fol. s. XII. Maxime notabiles lectiones horum codi- cum inueniuntur apud Toblerum, Itin. p. 81 — 88***. Totum opusculum antecedit praefatio, quae nusquam nisi in his tribus

Pracfatio. XXIII

libris inuenitur, quae sic orditur: MeUhisedeck sacerdos Dei et rex Scdem, (juem cLdfirmant iiem esse filium Noe, et termi- natur: Inde habet initium iste liber, quia finis maxime ser- monem inde iterum habebit. Quae in hoc prooemio continentur, pleraque ex Hegesippo uel potius Eucherio excerpta sunt, uelut p. 81, 13 88. ed. Tobler-Molinier: Inicium longitudinis eius a uico Arpha usque ad uicum luliadem porrigitnr, in quo ludeorum pariter ac Tiriorum communis habitatio est = Eucher. p. 134, 4 — 6. P. 81, 15 ss.: Latitudo autem eius a monte Libani usque ad Tiberiadis lacum extenditur = Eucher. p. 134, 1—4. Cum eis, quae sequuntur p. 81, 16 ss.: In medio autem ludaeae ciuitas IherosoHma est, quasi umbilicus regionis tocius etc. comparanda sunt Eucher. p. 133, 2 — 11. Alia ex Hieronymo deprompta esse uidentur, uelut p. 81, 5 Salem quidam putant esse lerusalem ex Hieron., Onom. sacra ed. Lagarde p. 132, 12: hanc es^^e losephus refeti, quae in Geticsi scribilur Saltm sub rege Melchisedec, quo loco etiam Hierosolyma a lebusaeis condita et Cananaei a ludaeis expulsi esse traduntur. Huius librorum generis proprium est, quod milia saepius in leugas conuersa sunt; deinde p. 149, 20 hoc additamentum exstat: Inuentio s. crucis, quando inuenta est ab Helena matre Constantini < VI nonas mai; cxaltatio sanctae crucisy VIII Kal. octobris. Horum librorum, qui recentissimus esse uidetur, C, plerisque lacunis sordidatus est, etiani eis locis, quibus B et E integri sunt, uelut p. 137, 18 ubi domna

— p. 138, 1 usque ad deest; item p. 140, 5 De Hierusalem

— p. 140, 6 milia V; p. 144, 13 qui mulsit — Mcrcurius martyr. Etiam in aliis rebus E et B a codice C dissentiunt; exempli gratia in praefatione per omnia saecula C, pcr sae- cula saecuiorum BE; p. 146, 1 pro lordane C, i^o redunda- cionc lordanis BE; p. 146, 23 monticelli C, monfes Celsi BE; p. 147, 14 missas celebrant C, BE addunt annuatim; p. 148, 11 compendiaria] compenzaria BE6; p. 149, 1 reuocaius C, reuolutum BE; p. 149, 5 recepit] recipit BE.

Qui codices cum in plerisque lectionibus cum G congruant (p. 140, 1 eandem lacunam habent, quam GW ubi requie-

XXIV • Praefatio.

scunt usque ad duplice) in adnotatione critica eorum con- b sensum (b) inde a p. 149, 9, ubi G desinit, notaui ad huius

familiae imaginem explendam. S Bestat, ut explicem, cur codicis Sangallensis 782 anno DCCCXI scripti, quamuis aetate uenerabilis, lectiones in notis criticis silentio praeterierim; de quo libro conferas Gilde- meisterum 1. c. p. 7. Continet legem Alamannorum et assum- ptionem beatae Mariae, quam excipiunt excerpta quaedam ex Theodosio: p. 137, 1—14. 137, 16-138, 14. 140, 5 s. 8 s. 140, 12 — 141, 4. Sequitur Breuiarius, quem uocant, hoc titulo pruefixo: De doctrina, quod esi in sancta Hiemsalem, deinde fragmentum Itinerarii Burdigalensis p. 19, 25 — 21, 2, (cf. p. V), cui annectitur Theodosius p. 144, 21—145, 2. 147, 20—24 et, quamuis ualde interpolatuS; locus de septem dormientibus p. 148, 1 — 6, denique sub titulo De uirttUibtiS Hiemsalem alterum fragmentum Itinerarii Burdigalensis p. 21, 3 — 25, 17. Loco illo p. 148, 1 ss. uerba ad pedes — Quiriacus desunt, sed post Felicitas haec adduntur: Et in spdunca montis celen: Ibi requiescunt corpora sanctorum, id sunt: Maximianus, Mar- tirianus, Dionisius, lohannes, Seraphion et Constantio, qui martyres facti sunt in ciuitate Epheso regnoMtem Decii im- peratoris, In tempore iUo, quod mani/estati sunt, inuenerunt, quod habuerunt CCCLXXII annos in tempore Maximiano imperatore cum sandorum corpora resurrexissent. Et amplexus cst Maximianus imperator sanctos iHos et omnes uidentes in- clinantes capita sua dormierunt. Deo gratias. Non facile est hoc excerptum ad alterum utinim codicum genus referre, prae- sertim cum multa ad arbitrium mutata uel omissa sint, uelut p. 137, 7 ibi erat—in qua Beiksaida 137, 9. 137, 14 Cappa- docia legitur pro Sebastea; 138, 4 Bethania pro Bethsaida. 137, 14 post decollatus est additur: ab Hcrode^ similiter 138, 6 De Bethsaida usque in Faniada corrumpitur de Beniamin usque in Fannonia. 140, 5 ubi habitauU sancta Elisaheth male interpolatur ubi salutauit sancta Maria Elisabeth. Cum 138, 12 Liberius S, Libarius Q pro Libanus, 140, 9 suscitauit GWS pro resuscitauit magis cum secunda familia facere ui-

Praefatio. XXV

deatur, certiora nestigia exstantr qiiibiis appareat codicem S artiore cognationis uinculo cum codicibus prioris stirpis PH contineri, uelut 138, 8 coniungunt PH, coniungmtur S, at nerbum simplex iungit, iungunt ceteri, in quibus Gb; 138, 1 et 3 fontes—fontanas GbW; 188, 9 lordanis HPS — lor- danem 6 cum ceteris; 144, 21 flumina duo PS — duo fiu- fnina Gb; 145, 1 perrexit PS — pergit QbW. Quibus de causis recte mihi uideor iudicare, librarium codicis S exem- plari eiusdem stirpis usum esse, ex qua HP emanauerunt.

Hoc opusculum non ab initio uniuersa capitula 32 amplexum esse, quae in hac editione exscribuntur, sed paulatim addita- mentis auctum esse primo obtutu patet Neque casu factum esse uidetur, ut codex H cum capitulo 11 desinat; nam deinceps ordo saepe interpolationibus et additamentis turbatus est. IUe quidem uir doctus, qui editiones a Gildemeistero et Pomialowskio confectas recensuit, Litterarisches CentraJblaU 1892 p. 928, iam caput 9 posteriore aetate ad uerba p. 140, 9 — 12 amplificanda, similiter caput 11 ad caput 9 (p. 142, 8) augendum et iltustrandum in margine additum et ad suum utrumque locum transponendum esse censet. Quod quamquam aliquam speciem ueri prae se ferre non nego, tamen a trans- positionibus abstinendum esse censui. Nam ipsum capituli 9 initium Sanduslacohus—praecipitaiusest hoc capitulum ex ante- cedente capitulo 8 Sanctus Stepkanus foras porta Galilaeae tapi- dattis est pendere docet. Quae uero sequuntur p. 142, 1 ss. Piscina Siioe a lacu^ ubi missus est Hieremias propheta, habet passus numero C etc. continuantur eis, quae p. 141, 11 traduntur iuxta se missus est sanctus Hieremias in lacum. Etiam quae p. 142, 3 traduntur De domo PikUi usque ad piscinam pro- baticam passus plus minus numero C neia sunt ex p, 141, 10, ubi praetorium Pilati commemoratur, et apte p. 142, 5 de piscina probatica agitur, cum paulo ante p. 142, 1 piscinae Siloe mentio facta sit. Similiter quae de morte lacobi et Stephani nanantur, ipsa similitudine martyrii inter se cohae- rent, ita ut, quae p. 141, 18 ss. et 142, 7 ss. traduntur, inter se apta coUigataque uideantur. S. lacobus de pinna

XXVI Praefatio.

templi praecipitatus est; sepultus est in monte Oliueti, cui uallis losaphat adiacet, qua descripta scriptor reuertitur, unde egressus est, ad pinnam templi, cuius mentio p. 142, 8 in- ciderat, cum p. 143, 4 pergit A pinna templi subttis est monasterium de castas. Quibus de causis ordinem rerum in codicibus traditum mutare uon sum ausus. Etiam in eis, quae sequuntur, quamquam series et contextus rerum non semel inteiTumpitur, a transpositionibus abstinui. Quamquam enim nonnuUa mera additamenta marginalia ad ea, quae antecedunt, uidentur esse, tamen plerumque etiam inter se uinculo quo- dam continentur, quo ea diuellere prohibemur. Velut quae in posteriore parte capituli 23 inde a pagina 147, 10 de resusci- tatione Lazari traduntur, primo obtutu ad p. 140, 9 ss. re- uocanda uidentur, sed tamen a priore capituli parte non pos- sunt seiungi. Quoniam enim in illa de iuuene ab Helia ad uitam reuocato mentio facta est, facilis est transitus ad Laza- rum a Domino resuscitatum.

Breuiarius de Hierosolyma (saec. VI) inscribi solet breuis descriptiuncula locorum Hierosolymis sanctorum libello Baedae de locis sanctis annexa in codice A Ambrosiano M 79 sup. (A) saec. XII, fol. 44' — 44\ cf. Gildemeisteri praefationem ad Theodosium p. 12, in quo libello Gildemeisterus Breuiarum edidit p. 33 s. ad fidem exemplaris accuratissime a uiro doctissimo Ceriani transscripti. Eiusdem descriptiunculae contractior forma inuenitur in codice Sangallensi 732 (S), quem supra p. V et p. XXIV descripsi. Gildemeisterus codices A et S inter se contaminauit; ipse codicis A auctoritatem secutus codicis S lectiones in adnota- tione critica attuli.

Antoninus Placentinus (circa a. 570).

Itinerarii, quod falso Antonini Placentini uomine fertur, —

nam id non ab ipso Antonino, sed ab uno e comitibus eius

scriptum esse ex ipso initio apparet — codices omnes enume-

rauit, descripsit, in tres classes digessit uir de Antonino

Praefatio. XXVII

emendando omnium optime meritus, lohannes Gildemeister, ia praefatione editionis suae, quam inscripsit: Antonini Placentini Itinerarium im unentsteUten Text mit deutscher Uehersetzung herausgegeben von Vr, L Gildefneister, Prof. in Bonn, Berlin. H, Beuther 1889. Cuius quoniam uestigiis insistens ipse de Autonino emendando prolixius egi in programmate gymnasii Annaei Augustani 1892, hic ea tantnm, quae notatu dignissima uidentur, breuiter comprehendam.

In textu constituendo his potissimum codicibus usus sum: Codice bibliothecae sancti Galli Nr. 133 saeculi IX ineuntis, G pag. 602 — 657, quem accuratius descripsit Scherrer, Band- schrifien der Stiftsbibliothek St. Gallen, Halle 1875, p. 47. Altus est 18 centim., latus 7 centim., spatium, quod scriptura obtinet est 11, 5 X 6, 5 centim., undeuicenorum uel uiceno- rum uersuum in unaquaque pagella, litteris minusculis lango- bardicis neglegentissime scriptus. Scatet lacunis, mendis ortho- graphicis et grammaticis, quae utrum auctoris an librarii culpae tribuendae sint, saepe difficillimum est diiudicatu. Singula uocabula saepe male inter se separantur, nonnulla manu antiqua, sed ab ipsius librarii litteris diuersa correcta sunt.

Codex monasterii Renaugiensis, nunc bibliothecae cantonalis R Turicinae saeculi noni, ut uidetur, exeuntis uel decimi ineuntis, fol. 30 — 43; altus 31 centim., latus 23, 5 centim.; spatium, quod litterae obtinent, est 25 X 18, 5 centim., tricenarum linearum in unaquaque pagella. Litteris carolingicis belle exa- ratus est; uerba scriptoris multo magis ad praecepta gram- maticae conformata sunt quam in codice G. Cur Gildemeistero non assentiar codicem si non saeculo VIII exeunte, at IX in- eunte scriptum esse iudicanti, exposui in programmate gymnasii Erlangensis, cui inscripsi: Adamnanus IL Tlieil p. 66 ss. Hic codex constat ex compluribus partibus diuersis ma- nibus scriptis et continet fol. 1 — 28 Adamnani libros tres de locis sanctis, deinde Venantii Fortunati uersus VIII 3, 93—178; fol. 30—43 Antonini Placentini Itinerarium; fol. 44 — 51 fragmeiitum Baedae quaestionum in libros Begum,

XXVIII Praefatio.

opp. Colon. 1688 uol. III p. 341—346. Ne B quidem lacunis caret, sed nec numero nec magnitudine lacunis codicis 6 pares sunt. Nam cum in codice G fere sexaginta numerauerim, in quibus decem maiores, in B circiter uiginti quinque inueni easque plerumque minores. Uno loco glossema in margine exstat: p. 185, 13 ad burdones, qui in wontibm molent in luargine adnotatur alias manent. 186, 6 unguebant plantas nostras glossema in textum irrepsisse uidetur, cum R exhi- beat: unguebant pedes nostros, wnguebant plantas nostras, Gum non semel solus genuinam lectionem seruauerit, praecipue eis locis, quibus G lacunis uitiatus est, nonnunquam librarius, quae non intellexit, mutauit uelut 161, 14 omisit sedit; 165, 22 in proximoj proxima S; 167, 9 aput baisamo (= apa- balsamo, opobalsarao) 6] balsamo B; 169, 1 uerba scriptoris contraxit, quia non intellexit; 182, 16 a parte AethiopiaeJ aperte Aethiopes B.

Utrumque codicem magna bibliothecariorum liberalitate Augustam Yindelicorum transmissum post Gildemeisterum denuo excussi; nonnulla, quae hunc uirum doctum fugemnt, eius apparatu critico adiutus emendare uel rectius legere potui. E quibus has potissimum lectione^, quae in apparatu Gilde- meisteri desiderantur, exhibeo, alia in notis criticis inueniuntur:

	Gildemeister.	Codices G et R
160,	3 facim fuit	factus fuerat
162,	9 exiuit	exurgit B
163,	13 circuitu	in circuitu (-m B)
163,	11 de mari	de mare
164,	5 maior fU	fit maior
164,	8 positam	posita
164,	11 Elisaeus	heliseus, (sic semper helias, he- remus).
165,	2 ciuitatem	in ciuitatem
166,	9 dominus	deus
167,	4 diuo, tenente	diuo et tenente etiam B
168,	4 Quo loco	In quo loco
168,	16 lapides illi	lapides iUos etiam B

	Praefatio. XXIX
	Gildemeister.	Codices G et R
169,	5 in prauinciam	in prouincia
169,	9 in ascensione	in ascensionein domini
170,	8 uirorum et mulierum	uirorum ac mulierum
170,	10 inclusa fuit sancta	fuit inclusa {inclausa G) uel iacet
	Pelaffia uel iacet	sancta Pelagia sic habet G et R
171,	6 corpus domini posi- tum fuit lesu Chri-- Sti Gr	sic habet G et R
172,	2 etinipsapetracruor	cruor sanguinis omisit R cruor
	sanguinis B et cruor	sanguinis parit in ipsa pc-
	sanguinis in ipsa pe-	tra G
	tra Q
172,	6 autaiiudquod{aliud om. R)	aut quod omisso aliud GR
172,	15 scriptum e erat K	scriptum est
174,	15 qua cnAcifixus est Q	in qua crudfixus est
174,	19 et gemmis G	€X gemmis
175,	7 dominum audit BG	dominum audit G, d. audiuit R
176,	9 ingrediuniur	ingreditur
177,	4 agitatur	exagitaiur
177,	19 qua se laqumuit	cum qua se laqueauit
179,	2 airium	atrio
180,	13 habent nomina	nomina habent
180,	19 ad miliarium secun- dum	ad secundum miliarium
181,	4 est mortuus	moriuus est
181,	7 sponsi uestimentum	uestimmium sponsi
181,	16 dicehat	dicebant
182,	7 nuUa potuimus ra- tione	nuUa ratione poiuimus
183,	4 familiae R	familia
183,	6 sareca missa	et sareca missa
183,	17 ecce muUitudo	et ecce muttiiudo
184,	21 antequam egrediatur luna	omisit R

XXX Pracfatio.

Gildemeister. Codices G et R

187, 5 practer ecclesiam et praeier eccUsiam cum pre-

sbytero suo ct

187, 15 extendit extenditur H, extendit G

188, 12 Qualisuis enim tem- Qualisuis enim tempestas sit

pestas maris sit^ in- maris, tamquam in stagnum

fra littore illo infra littore illo

189, 22 Antonius antoninus

190, 10 ibi est monasteritm ibi est et mofiasterium E

191, 3 Barbarissum barbarisso

Praeter G et B altera codicum familia exstat, quos hoc potissimum uitio omnium communi inter se cohaerere apparet, quod duae paginae inde a pagina 159, 7 — 160, 9 et p. 160, 10 — 161, 12 inter se commutatae sunt, de qua re uide p. 195 et 196 huius editionis. Quorum uetustissimus et longe

Br praestantissimus est codex Bruxellensis saeculi IX uel X, cuius accuratissima descriptio inuenitur in prooemio editionis Gildemeisteri p. VIII et in Catalogo codicum hagiogr. Bibl. Eeg. Brux. Partis I, quae codices latinos membranaceos com- plectitur, tom. I p. 379, quem ediderunt hagiographi BoIIan- diani, Analecta BoIIandiana tom. II — V, Bruxellis 1886. An- tonini itinerarium exhibent fol. 52' — 68" in duobus quaternioni- bus scriptura et pergamena inter se differentibus. Folia siu- gula sunt alta 17, 5 centim., lata 9 centim., scriptura 14x8 eentim. Inter utramqi^e partem lacuna est; desunt enim uerba c. 23 p. 206, 16 Marie usque ad p. 207, 1 in ipso pi-etorio,

M Ad hunc proxime accedit et paene in omnibus rebus con- gruit codex Monacensis 19149 saec. X, olim Tegeniseensis 1607, fragmentum quattuor foliorum duodeuicenarum linearum. Cum bibliopega his foliis ad libros uestiendos usus sit et Guilelmus Meyer demum ea a tegumentis resoluerit, ita mu- tilata sunt, ut superior margo amputatus sit. Itaque cutn longitudo prius 17, 2 centim. fuerit, nunc 14 centim. est. Latitudo est 13, 2 centim., sed altera pars ita decurtata est, ut 8, 4 centim. supersint. Scriptura est 11 X 9 centim.

B Codex Bernensis saec. X, in Sinneri catalogo p. 635 numero

Praefatio. XXXI

582 signatas. Descripsit Gildemeister 1. c. p. IX s. et ego, Adamnanus II p. 20 s, Codei est longiis 19, 5 centim., latus 18, 5, foliorum 96 undeuicenorum uersuum; continet Arcul- fum fol. 1 — 46, euangelium Nicodemi fol. 46 — 75, Antoninum fol. 76— -96. Ut Arculfi ita etiam Antonini textus nonnuUis foliis excisis mutilatus est. Desunt enim haec: p. 196, 5 inde a uenimus usque ad p. 198, 26 faciunt; item postremum folium abscissum est, ut eitremum uocabulum sit p. 217, 25 Epiphaniam,

Ut codices Br M B, ita etiam codicem Yaticanum 636 A saec. XIII, Vindobonensem 2432 saec. XII, Berolinensem la- tinum 32 saec. XY cum editione Gildemeisteri comparaui, sed cum hi et ceteri a Toblero, Gildemeistero, Boehrichtio enumerati teitum etiam multo magis deprauatum et iuter- polatum eihibeant quam Br M B, eos commemorasse sufficiat.

Codices omnes praeter G et B alterius recensionis sunt, interpolationibus, lacunis, singulis uerbis uel transpositis uel ad arbitrium mutatis foedatae. In singulis tamen uerbis non- numquam genuinas lectiones seruasse et nonnulla, quae in codice R ad praecepta grammaticae conformata sunt, intacta reliquisse uidentur, ueluti 159, 13 fuU; 161, 5 amola; 161, 6 ubi scdebai; 163, 9 pertransit; 163, 13 in ante ista; 170, 21 talea[s] stat; 172, 17 ad ante adorandum; 175, 15 de ante petra iUa; 176, 2 habet; 177, 20 uenimus; 188, 8 per- mittunt^ cf. Krit. Erlanterungcn zu Antonini Placentini Itine- rarium p. V s. Praeter eos uero locos, quibus haec recensio sola ueram lectionem praebet, etiam aliis locis non sine com- modo adhibetur, quibus B et G inter se discrepant; hic enim secundae recensionis assensus nonnumquam aliquod momentum addere potest ad alterius utrius lectionem comprobandam, cf. Krit. ErMuterungen p. VII. Sed cum haec recensio ab originaria teitus forma, qualem G et R exhibent, adeo dis- sonet, ut, si uarias lectiones eius illi textui subicere uelis, apparatus criticus pai'um perspicuus fiat, ipse rem ita institui, ut post illam genuinam recensionem hanc recentiorem seiunctim typis mandarem. Ut in illa codicera R et G, qui cur mihi.

XXXII Praefatio,

quamuis neglegenter sit scriptus, multis in rebus maiore fide dignus esse uideretur quam cod. fi, exposui KriL ErUiute- eungen p, I ss.^ secutus sum, ita in altera recensione codice Br potissimum auctore usus sum, in notis criticis discrepan- tias codicum B et M annotaui.

Bestat, ut de editionibus ceterisque subsidiis artis criticae disseram, de quibus quoniam accuratissinie et rectissime Gilde- meister egit, haec pauca commemorare sufficiat. Editio prin- ceps prodiit sub hoc titulo: Itlncrarium B. Antonini Mar- tyris^ e Musaeo CL Menardf, cum notationilus aliquot uomm obscurarum. luliomagi Andium 1640. 4. 54 pp. e codice inter- polato. Nec maiorem usum praebet editio Papebroeckii: Acta Sanctorum Aniv. T. 11. Maji p. XI—XVIII 1680, quam transcripsit Ugolini, Thesaurus aniiquitatum sacrarum Vene- tiis 1747, tom. VII. col 1207—1230 et Migne, Patrol lat. tom. LXXII col. 899—918.

Editione principe ut fundamento nituntur editiones a Tob- lero 1863 Antoninus Mariyr, de locis sanctis, quae perambu- lauit circa a. d. 570. Nach Hand- und Druclcschriften mit Bemerkungen herausgegehen von Titus Tobler. St Gallen 1863. Huber & Comp. 8. 129 pp. et denuo in Itineribus et descri- ptionibus terrae sanctae Geneuae 1877 tom. I p. 90 — 118 in lucem emissae, ubi etiam transcriptio codicis Yaticani pu- blicata est p. 119 — 135, item eicei-ptum codicis Caduinensis p. 135 — 138, totus denique textus iterum exscriptus est ad quattuor codices secundae stirpis tom. I, 2 p. 360*** — 382.

Nemo melius de Antooino emendando meritus est quam J. Gildemeister, qui primus, quae ratio inter singulos codices intercederet, inquisiuit, libros in duos ordines discedere co- gnouit, codicem B ad scriptorem emendandnm adhibuit mul- tasque difficultates expediuit. Sed etiam post Gildemeisterum non paucas difficultates expediendas esse ipse ostendi in disser- tatione, quae inscribitur: Kritische und sprachliche JErldute- rungen jsu Antonini Flacentini Itinerarium. Augsburg 1892. XIV et 76 pp. 8. Quae in hac dissertatione de hoc scriptore emendando sermoneque eius conformando iudicaui, fere omnia

Praefatio. XXXIII

probauit, qui nouissime Antoninum edidit ad fidem coUationum Gildemeisteri: Antonini Placentini Itinerarium saectdo sexto extunte scriptum recensuit, uertit, notis illustrauit L Pomia- lowslcy. Petersburg 1895. 187 pp. 8. (tomus XIII scriptorum a societate Pdaestinensi Bossica editorum). Qui quantum ad hunc scriptorem eiplicandum contulerit, non est mei iudicii, cum commentarius eius rossice scriptus sit. Hodieque non sine fructu adeas programma uniuersitatis Lipsiensis, in qua Fridericus Tuch doctissime et diligentissime de tempore pere- grinationis, de peregrinatore eiusque libro, de eius itineribus agit: Antoninus Martyr, seine Zeit und seine Pilgcrfatirt nach dem Morgenlande. Leip^ig 1864. 4. 39 pp.

Adamnanus (Arculfus circa a. 670).

De Adamnano quoniam prolixius egi in duobus program- matis, altero Gymnasii Annaei Augustani 1895, quod inscripsi: „Adamnanus, Abt von lona. Sein Leben. Seine Werke. Seln Verhdltnis zu Ps. Eucherius de hcis sanctis. Seine Sprache," altero Gymnasii Erlangensis 1897: y,Adamnanus II. Theil. Die handschriftUche Ueberlieferung der Schrift de locis sanctis" , quicunque accuratius inquirere uoluerit, illos libellos adeat. Hic notatu dignissima breuiter perstringam.

Ad Adamnani libellos tres de locis sanctis emendandos e duodeuiginti codicibus, quos excussi, liis potissimum usus sum:

Primus est codex Vindobonensis n, 458 saec. X, olim Salis- Y burgensis 174, membranaceus, 28, 1 X 18, 7 centim., scri- ptura 20, 5 X 14 centim. foiiorum 191, in quaterniones, qui in inferiore margine indicati sunt, digestus, cum figuris. Ar- culfi libelli in 26 paginis prioribus exarati sunt, 25 lineis in singulis paginis. Sequuntur praeter dialogum de operiDus sex dierum Alcuini tractatus super psalmps.

Ad huuc proxime accedit codex Parisinus latinus 13048, P olim S. Gerraanus latinus 844 (olira 665), membranaceus (28, 2 X 18 centim., scriptura 22 X 13 centim.), s. IX, cuius accuratam descriptionem inuenis in Fr. Leonis editione Ve- nantii Portunati, Berolini 1881, Mon. Germ. Hist. Auct. antiq.

XXXVdll Itla. Hierosol. C

XXXIIII Praefatio.

t IV prooem. p. YIII, foliorum 82, quae singula sunt uice* norum senorum uersuum. Liber constat ex tribus partibus a •diuersis manibus scriptis, quarum prima continet Arculfum siue Adamnanum foliis 1 — 28; codex autem est mutilus, cum quinque folia nunc desiderentur. De primo enim quaternione primum et ultimum folium, 1 et 8, abscisa sunt, ita ut pro- logus cum part^ capitulationis desideretur. Incipit fol. primum: De lancea milUis p. 222, 11 et lacuna exstat a uerbis de sepulchro domini p. 236, 4 usque ad p. 237, 24, ubi codex denuo incipit dixit partes. Ad folium sextum huius quaterni- onis falso duo folia sordida et maculata agglutinata sunt, in quibus scriptum est p. 277, 6 Haec pulchra — incidatU p. 279, 10 et p. 287, 2 inquam tantummodo — in quadam domu p. 288, 16. Desideratur porro folium, in quo exarata erant, quae leguntur p. 275, 4 — campi planitiem p. 277, 6. Deperierunt praeterea quattuor folia continua a p. 279, 10 aut ne uestibtdi — in ternis p. 287, 2. Arculfum excipiunt fol. 29 et 30 uersus Venantii Portunati VIII 3, 93—178, qui idem exstant in codice Turicino, sequuntur deinde carmina. Venantii fol. 32 — 58, opuscula quaedam Cassiodori et Augu- stini. Orthographia eo ab aliis codicibus discrepat, quod sae- pius 0 pro u, c pro t inuenitur. Z Codex Turicinus saec. X, quem iam supra p. XXVII descripsi, cum iiguris. Adamnanus exaratus est in 28 primis foliis: sunt tres quaterniones octonorum foliorum in margine inferiore niimeris I, II, III signatae, et ternio sex folioruni 31 X 23, 5 centim., scriptura 25 X 18, 5 centim., singulae paginae sunt tricenorum uersuum. Passim correcturae eiusdem manus inueniuntur. Descriptus uidetur ex archetypo, cuius librarius nonnullis compendiis usus erat; quo factum est, ut p. 291, 12; 295, 4 et 7 librarius prinio propter loco post scriberet, deinde cognito errore ipse corrigeret; similiter 292, 13 quia pro quam, 296, 18 quialibet pro quamlibet. Non solura eosdem uersus Fortunati post Arculfi libellum habet, quos P, sed etiam p. 225, 20 idem glossema iricum in textum irrepsit, de quo uide adnotationem criticam.

Praefatio. XXXV

Codex Bruxellensis 2921—22 saec. X (18 X 12 centiin.,Br scriptura 14, 7 X d centino.), quem, quia etiam Antoninum continet, iam supra p. XXX descripsi. Adamnanum continent folia 52 priora, sex quaterniones et una binio. singulae pa- ginae sunt uicenarum trium linearum. Retractatus est a cor- rectore.

Hi codices sunt quasi duces trium familiarum, e quibus maxime sincera esse uidetur, quae codicibus T e P repraesen- tatur. Codex T diligentius scriptus est; nam quamquam mendis non caret, tamen non tot lacunas exhibet quot codex P, et cum temporis iniuria non mutilatus sit, hoc potissimum libro textus nititur eis locis, qui in codice P aut prorsus omissi sant aut euanuerunt et male rescripta sunt^ cf. adn. crit. ad p. 279, 10. Consensus horum codicum etiam apparet ex nu- mero capitulorum libri primi, quae in utroque undetriginta Dumerantur.

Secnndae enim stirpis codices, quoioim praecipuum testem ceteris aetate et bonitate multo praestantem Turicinum (Z), quondam Augiensem, adbibui, librum primum in uiginti sex capitula diuidunt. Neque uero tanta codicem Z esse prae- stantia, quanta Gildemeistero uidetur, qui in editionis Antonini praefatione p. IV dicit: Soweit die Handschriften des Arculfus hekannt sind, enthdU sie den bei weitem besten Text, iam ostendi in programmate Augustano 1895 p. 8 et Erlangensi 1897 p. 16. Cum Parisino eo consentit, quod eosdem uersus Ye- nantii Fortunati YIII 3, 93—178 Arculfi libello adiungit et p. 225, 20 idem glossema iricum exhibet.

Multo magis etiam et ab hac et a prima familia ei codices diiferunt, quorum longe antiquissimus et praestantissimus est Bruxellensis (Br). In hoc tertio codicum genere ipsius scri- ptoris uerborum ordo saepissime temere mutatus est, et multae praeterea peculiaritates inueniuntur, qnibus obseruatis primo 8tatim obtutu, qui codices huc pertineant, iudicari potest. Atque primum quidem in capitulatione libri primi XXXII capitula numerantur, in ipso textu XXX, capitulationes autem trium librorum uniuersae primura librum antecedunt, cum in

XXXVI Praefatio.

ceteris codicibus sua cuique libro capitulatio praemissa sit. Maiore autem fide in hac re PTZ dignos esse quam Br patet cum ex altero Adamnani opere, e uita Columbae, in quo et ipso suam quisque libellus capitalationem prae se fert (cf. Adamn. I p, 34 ss.\ tum ei eo, quod etiam in hoc opusculo ante tertium certe libellum codex Br capitulationem repetit. Tituli autem in hoc codicum genere ita ante singula capitula repetuntur, ut nonnumquam duo uel ter comprehendantur, in ceteris uero libris plerumque desunt et numeris tantum lit- terisque initialibus designantur. Qua in re huius familiae con- suetudinem praeferendam esse eo probatur, quod in uita Co- lumbae et ipsa tituli singulis capitulis superscribuntur. Accedit, quod ipsius teitus uerba nonnumquam ad titulum referuntur, uelut p. 243, 19. 272, 7. 273, 3. In omnibus denique codi- cibus^ etiam primae et secundae stirpis, uestigia exstant, qui- bus probatur, etiam in horum archetypo titulos singulis capi- tibus primitus fuisse praefixos; nam inde a I. I c. X reliquiae quaedam titulorum occurrunt. Verba porro, quibus totum opus clauditur p. 296, 15 ss.: Obsecro itaque eos etc. in Br ut alter prologus post capitulationes posita sunt, qua in re huius recensionis auctor Adamnani textum ad Sulpicii Seueri exem- plum confoiinasse uidetur, qui similibus uerbis in praefatione uitae Martini utitur 1, 9. Alia eiempla transpositionis in codice Br eiusque affinibus obuia occurrunt p. 245, 8. 264, 23. 265, 4. Denique cura p. 282, 18—283, 5 oninino desit, uersus 283, 6 — 11, quibus de crocodilis agitur, in fine libri III additi sunt. Additamentis spuriis auctus est textus p. 240, 14 (uide adn. crit.). Initio libri secundi ex Sulpicii Seueri Dial. I c. 8 § 2 uerba uncinis inclusa addita sunt: In hiiius nostri secundi libeUi exordio de situ [Hierusalcm parrochiae id estj Bethlem ciuitatis. Etiam alio loco huius recensionis auctor ipsius Sulpicii librum consuluisse uidetur; p. 247, 7 solus Br et co- gnati codices cum Sulpicio Seuero Chron. II 33, 5 recte tradunt harena, ceteri mendose area, Uno praeterea loco solus Br sin- ceram lectionem seruauit p. 293, 16 ippuni^ ex quo loco etiam 291, 15 et 293, 6 sanari posse ostendi Adamn, 1 p. 10,

Praefatio. XXXVII

Restat, ut de editionibus Adamnani disseram. Frimus Adam- nanum post multorum saeculorum obliuionem in lucem protulit Jacobus Gretser lesuita, cuius editio: Adamnani Scotohibemi de situ terrae sanctae. Ingolstadii 1610. 4^ denuo typis impressa est in IV tomo operum onuiium eiusdem, Batisbonae 1734. Quod Gretseri codex, quo unico fonte usus est, aetatem non tulit, nou est quod nimis doleamus. Nam quibuscumque locis a ceterorum codicum fide abhon*et, eius lectiones merae corruptelae sunt. Eum saeculo XIII non anti- quiorem fuisse et eidem familiae adscribendum esse, cuius optimus testia est cod. Turicinus, ostendi Adamn. II p. 26 s, Melioribus fundamentis nititur editio Mabillonii in Actis san- ctorum ordinis s. Benedicti s. III part. II 1672 p. 499 ss. Mabillonius enim, qui editionis suae p. 502 se Adamnanum ei manu scriptis codicibus Vaticano et Corbeiensi et editione Gretseri publicasse dicit, rem ita instituit, ut codicis P potis- simum auctoritatem sequeretur, lacunas autem ex codice Va- ticano, quem eiusdem familiae csse atque Br ostendi Adam- nanus II p. 45 5., expleret; praeterea in margine nonnumquam uarias lectiones tertii codicis eiusdem familiae, sed multo magis uitiati adnotauit, quem codicem Parisinum 12948, olim bibliothecae S. Germani a Pratis, esse probaui 1. c. p. 46 ss. Nostra aetate Delpit clericus Francogallus Arculfi libellos de locis sanctis recensuit et edidit in libro, qui inscribitur: Essai sur les pel^rinages d lertisalem, Paris 1870. Qui quamquam nonnullos codices Mabillonio ignotos adhibuit, tamen non modo nihil profecit in textu purgando, sed ubicunque a Mabillonio recedit, cum nimiam fidem habeat codicibus interpolatis, quo- rum deterrimus Caduinensis 39 s. XIII, de quo disputaui Adamn. II p. 50 ss., ei uel maiime probatur, textum uitiauit. Nec multo felicior quam in Antonino fuit in Arculfo recen- sendo Toblerus, quamquam multis codicibus in lucem protractis eum cum de uniuersis Itineribus Hierosolymitanis tum de Arculfo bene meruisse non est infitiandum. Quodsi James Rose Macpherson, qui Adamnani opusculum anglice uei*tit, Pilgrims Text Society t. X. 1889, non satis habuisset editionom Tobleri

XXXVIII Praefatio.

adhibere, sed usque ad Mabillonii editionem descendisset, non fuisset coactus fateri, quid Arculfus significare uellet, sae- pius non posse intellegi. Accedit, quod eum fugit Frideri- cum Yogelium in dissertatione, quae inscribitur De Hegesippo, qui dicitur, losephi interprete, Erlangae 1881 et in recensione editionis Toblerianae in ephemeride, quae uocatur Grdttinger Gelehrte Anzeigen 1881 p. 218 ss,^ fontibus Adamnani inuesti- gatis non paucis locis nouam lucem attulisse. Cnius uestigiis insistens nonnullos etiam alios locos indagaui, quibus ab Adaranano exscriptis teitus emendari possit, in programmate Gymnasii Annaei Augustani 1895. Non paucis enim locis etiam optimorum codicum lectiones tam corruptae sunt, ut fontibus non compertis emendari non possent, uelut p. 277, 5 et 268, 17, de quibus egi loco allato p. 9. Alii loci id generis sunt 269, 5. 279, 11. 17. IS. 280, 2. 6. 9. 16. 281, 5. 9. 10. 14^ ubi adnotationes criticae inspiciendae sunt. Etiam p. 265, 4 huc referendum uidetur: Galgal in quinto miliario ai Hiericho, ubi, si Onom. sacra ed. Lagarde p. 126, 28 s. com- paraueris: Et ostenditur usque hodie locus desertus in secundo^ lerichus miliario numerus V ex U (= II) comiptus esse ui- detur, deinde codex T, in quinto ab Hiericho miliario solus rectum uerborum ordinem semauit. Qua comparatione instituta etiam codicum T et P praestantia optime euincitur, uelut 280, 1 T solus exhibet artaiur; haud scio an etiam 280, 11, ubi T habet: et quamuis maxima tempestate fit inius tuiissi- mus portus collato Heges. p. 266, 48 fit pro est in textum recipiendum fuerit. 240, 14 uacuum TBr, cauum PZ; 268, 13 Inde quoque TBr, Unde quoque PZ; 269, 5 amhitu TBr (omisit PZ) codicis T lectio fontium auctoritate genuina esse conuincitur; uersa uice 247, 4 in codice P recte traditur caJcaii deo pulueris cum ceteri calcati a deo exhibeant.

Mea recensio editioni Mabillonii multo similior est quara Toblerianae; eo potissimum textus a me constitutus ab illo discrepat, quod lacunae codicis P e codice eiusdem farailiae et bonitatis expletae sunt et quod fontibus inuestigatis non paucae difficultates expediuntur. Orthographia codicura non

Praefatio. XXXIX

aequalis est; assimilationem consonarum Adamnanus plerum- que neglexiase, nonnunquam uero insolentius adhibuisse uide- tur, uelut in uocabulis ammoneo, ammirabilis, annotare, com- memorare, commorari^ di pro de gcripsisse uidetur^ praesertim sequente s, uelut discribere^ discendere; irico more nonnunquam consonae duplicatae sunt, uelut semper repperio scribitur, quae omnia singillatim enumerare non opus est, cum in adnotatione critica etiam ortbographiam codicum enotauerim praeter eos locos, ubi e pro ae ponitur. Ipse in rebus orthographicis codicum uetustiorum auctoritatem secutus sum neque ubique aequabilitati studui. Figurae ecclesiarum, quibus Adamnani descriptio illustratur, desumpsi e codice Parisino; nam qui hunc scripsit, multo accuratius archetypi fignras depinxit quam scriba codicis Y, quem exemplaris sui delineationes exornasse et amplificasse ostendi Adamn. II p. 9 $.

Baeda (saec. VIII ineunte). Baedae libellum de locis sanctis, quo, quoniam ex Adam- nano, Eucherio, Hegesippo excerptus et compilatus est, qui illis scriptoribus uti uolunt, carere non possunt, quasi in appendice edidi. Ex magna codicum farragine, quos R. Roeh- richt in Bibliotheca Palaestinae enumerat, primum quidem ei eximendi sunt, qui fragmenta tantum exhibere disertis uerbis dicuntur; ea enim maximam partem nihil aliud sunt nisi illa relatio compendiosa, quam Baeda ex suo ipse libello excerpsit et Historiae Ecclesiasticae gentis Anglorum I. V c. 16 et 17 inseruit, uelut No. 23 catalogi Roehrichtiani, fragm. Herbi- polense man. theol. s. IX, quod typis exscripsit Tobler-Moli- nier p. 235 — 37. Accedit No. 12, cod. bibl. municipalis Lau- dun. s. IX, 4^ p. 164 ss., No. 2 cod. Auenionensis Mus. Cal- uet. s. XV; No. 8^ Cantabrig. Corp. Christi 66 s. XIV; No. 10" Parisin. 15038 s. XIII fol. 172—75. His fragmentis eo facilius carere possumus, quod codex antiquissimus Histo- riae Ecclesiasticae, Cantabrigiensem dico, biennio post Baedae mortem exaratus his omnibus antiquitate et puritate multo praestat.

XL Praefatio.

Sed ne ceteros quidem codices, qui integrum libellum con- tinent, omnes excutere propositi mei erat. Cum uerba auctoris raro ita corrupta sint, ut, quid scripserit^ cognosci non possit, codices autem per totius orbis bibliothecas dispersi sint, anti- quissirois tantum uelut fundamentis nouae editionis uti, e reliquis eos tantum in subsidium uocare constitui, ad quos aditus sine nimio sumptu et labore pateret. Atque primum omnes libros enumerabo, quos aut totos excussi aut singulis locis inspexi. Capitula quaedam excerpta, sed alia atque Bae- dae historia ecclesiastica, codex Monacensis 4351 s. XV con- tinet, in codice uero 13001 et 13002 s. XII a Roehrichtio sub numero 16** et 16*^ indicato solum primum caput huius libelli reperiri Laubmannus bibliothecae Monacensis praepo- situs, qua est humanitate, roganti mihi rescripsit. Magnam spem coUocaui in codice 17 catalogi Boehr., libro seminarii Namurensis 760 s. IX; sed quamquam bis per litteras illius seminarii praefectum diligenter de hoc codice rogaui, respon- sum non tuli. Hac spe deiectus impetraui, ut codex Bruxel- lensis 8658 s. IX (No. 7 apud Roehr.) mihi Augustam Vin- delicorum transmitteretur, sed, heu, iterum spe deceptus sum^ nam ne ipse quidem quidquam continet praeter illam epitomam historiae ecclesiasticae nec maiorem usum affert ad Baedam emendandum quam illud fragmentum Herbipolitanum.

No. 4 cat. Boehr., codicem Berolinensem 32, 8^ saec. XV, Au- gustae Vindelicorum examinaui. Descripsi, Adamnanus II p. 42, Vat. No. 20 cat. Roehr., cod. Vaticanum 636 A s. XII, quem descripsi Adamnanus II p. 45 s., ipse Romae cum editione Tobleri comparaui. V^ No. 22' cod. Vindobonensis 2432 s. XI, olim Hohendorf. IV 26 s. XII, fol. 43, longus 24, 2 centim., latus 16, 3 (scripturae latitudo est 11, 6 centim., longitudo 19), unde* tricenarum linearum in singulis paginis, totus eadem manu scriptus. Continet fol. 1 — 14^ Vitam Alexandri. Fol. 14* ss. Incipit epistnla eiusdem Akxandri regis magni Macedanis ad magistrum suum Aristotelem de sUu Indiae, deinde: Explicit epistula Alexandri magni. Descriptio locorum, quae uidit Ber-

Praefatio. XLI

mrdus sapiens, quando iuit lerusakm uel rediit, et ipsa leru- salem et de lods circa eam. Quo finito cum uerbis homo cofi" spicari possit statim fol. 28 a sine nomine auctoris sequitur: De situ lertisalem. Fol. 85 a: Incipit itinerarium • Antonini martyris — Fol. 43 b cui est honor et gloria per omnia sae- ctda saeculorum. cf. Gildemeister, Antonin. p. XIII. Ipsum codicem cum editione Tobleri Augustae Vindelicorum contuli.

Ipse enotaui lectiones codicis Monacensis 629 s. XIII Mb. (No. 16 a Roohricht); foliorum est 96, longus 16, 4 centim., latus 11, 2 (longitudo scripturae est 12, 4, latitudo 11, 2). Singulae paginae sunt 18 uersuum, fol. 1 — 49 ab eadem manu scripta. In foliis 1 — 19 est Baedae libellus sub hoc titulo: Incipiunt capituia de situ iherusalem et locis sanctis in ea. Post capitulationem legitur: Incipit opusculum Bedc presbiteri impense docti de lods sanctis. Tituli rubri singulorum capi- tulorum plerique litterulis nigris in inferiore margine repe- tuntur. Fol. 19 a De situ terrae repromissionis uenerabilis Bedc presbiteri opusculim explicit. In media aqua, guae dicitur Vis- gaa, incipit Ungaria, fol. 21 b sequitur: Visio Othmari pres- biteri; fol. 28 a Visio Fursei; fol. 38 a Exceptio quaedam de miraculis beati Hieronimi presbiteri; fol. 44 a Visio iheronimi presbiteri; fol. 45 b De studio legendi; fol. 46 a: Incipit passio sanctue Felidtatis cum VII filiis suis. Inde a folio 49 b se- quuntur complures tractatus a uariis manibus scripti.

Codex latinus Monacensis 4351 olim monasterii s. Udalrici U Augustani chartaceus s. XV (No. 16^ Boehricht), fol. maior., daabus columnis scriptus. In foliis 1—201 est Chronicon abbatiae Urspergensis. A diuersa manu scripta sunt folia 202—12. Fol. 203 a— 206 a: Tractatus de statu terre ihero- solimitane. Excerpta capitula ex Beda incipiunt 204 b — 205 b.

Codicis bibl. Cotton. Faustin. A VII s. XII, quem descri- L psi Adamnanus II p. 1 s., uir doctus Mordaunt Bernard duo capitula pro me inspexit.

Ex duobus aliis codicibus Britannicis ea editio confecta est, quae prodiit in opere, quod inscribitur, Becueil de uoyages et de m^moires publie par la soddte de g4ographie, Paris 1839,

XLII Praefatio.

tam. IV, ubi p. 794 — 816 Franciscus Michel Baedae libellum

cum integris lectionibus horum codicum edidit:

0 Codex Collegii Lincolnensis Oxonii 29 (No. 18 Boehricht)

4. s. XUI*(cf. Michel L c. p. 784 et Giles, Venerab. Bedae opera

uoL IV p. Vn), qui ut V^ etiam itinerarium Bemardi continet.

C Alter est cod. Londin. bibl. Cottonianae, Faustina B 1, cod.

membranaceus foL min., constans foliis 227, in quo et ipso Ber-

nardi monachi itinerarium cum Baedae libello coniunctum est.

Praeterea rara specimina quorundam aliorum codicum pro-

posuit Toblerus; sunt autem hi:

Fb Codex membranaceus bibL nat. Paris. lat. 14797 saec. XII (19 d Roehricht) fol. 19—25.

Pc Codex membranaceus bibl. nat. Paris. lat. 12277 saec. XV (19 c Roehricht) fol. 52—58.

Ego horum quattuor codicum lectiones integras in apparatu critico enotaui:

M Codex Mouacensis 6398 s. IX, olim Frisingensis 189 (16 c Roehricht), foliorum 74, longus 23 centim., latus 18 (scrip- turae longitudo est 16, 5 centim., latitudo 12, 3). Priores duo quatemiones (secundi duo postrema folia abscisa sunt) seu 14 folia Baedae libellum contineut. Singuli quaterniones per totum librum litteris indicantur, postrema tria folia item abscisa sunt. Unam iiguram exhibet basilicae Sioneae, reli- quarum spatium uacuum relictum est. Fol. 13 b etiam littera initialis nigro colore inchoata tantum est, oraatio rubra deest. Inde a folio 15 sequuntur homiliae quadragesimales, quae incipiunt: Notum est uobis, fratres carissimi^ etfrequenti sancti euangelii lectione compertum^ concluduntur: qui uos in sua uoluntate proficientes conseruet in aetemum.

P Codex Parisinus 2321 saec. X (19a Roehricht), liber mi- scellaneus, quem pro me contulit Florianus Weigel. Continet Isidori Hispalensis etymologias aliosque tractatus theologicos. Fol. 135 b incipit Baedae opusculum sine titulo sic: Fagifui sacra magis quae memoranda refert. Fol. 143 b Explicit IncipU chronica heatorum Augustini et leronimi, Habet figuras rudes.

V Codex Vindobonensis 580, olim hist. eccles. 147 s. XI (22 a

Praefaiio.

XLIII

Boehricht), anno 1753 alba pergamena uestitus. In folio primo a conglutinatore addito a manu saeculi XYII scriptum est: No. 486 Theohg, Jat. MS. Joan. Sambucj Timauiens. Est codex miscellaneus foliorum 178, qni continet opuscula Bae- dae, Hieronymi, Augustini, Isidori. Fol. 10—17 libellus Bae- dae de locis sanctis quaestionibus de ueteri testamento inter- positus est; sine titulo sic incipit: Descripsi breuiter finesgue situsque locorum etc. Post capitula exstat: Expliciunt capitula, incipit liber de lods sanctis.

No. 14 Ambrosianus (A) M 79 sup. s. X; sed Robertus . Kauer^ uir doctissimus, qui huius libri lectiones diligentissime in usum meum enotauit, mihi rescripsit hunc codicem miscel- laneum testante uiro doctissimo Mercati, bibliothecae Ambro- sianae praeposito, duodecimo demura saeculo exaratum esse; nam fol. 268^ legi: Decreta Urbani pape. Anno dnce incarnacionis millesimo XCV; fol. 269': Accio concilii contra heresim de inuestitura. Anno ab incamacione dei mil. CXIL

Libri manuscripti omnes, quotquot mihi noti sunt, in duos ordines discedunt, quorum alteri codices APVU tribuendi sunt. Alterius recensionis eiusque recentioris sunt plerique alii libri, quorum longe antiquissimus est M. Cuius recensionis peculiare signum est, quod uerba capituli II mirum in modum transposita sunt; eo enim ordine leguntur, quem in adnota- tione critica ad p. 305, 10 designaui. Quo loco cur ordo adeo perturbatus sit, id in causa fuisse apparet, quod in arche- typo huius recensionis textus figura ecclesiae interposita hoc modo interruptus erat:

p. 305, 9 dominici potas ministra

In loco antem illo

Lancea militis

(IIj

sancia loca

(I;

depingere curaui.

extra montem (III a) (III b) Sion pos. cern.

Scriba primo spatium, quod erat ad dexteram partem figurae

XLIill Praefatio.

expleuit uers. 10 — 14; deinde, ne alterum latus uacaret, in sinistra parte perrexit u. 16 — 20. A uerbis extra montem ad alterum latus transiit, cum pergeret Sionposita cemuntur, Sequentes autem librarii primo columnam sinistram II + III a, deinde dextram I + IIIb descripserunt.

Atque primae quidem classis codicum P et V in plerisque rebus tantus est consensus, ut V si non ex ipso P, at certe ex eodem archetypo descriptus esse uideatur. Cuius con- gruentiae passim in apparatu critico exempla inueniuntur uelut 302, 18 quippe] itaque, 303, 10 scripta] dicta^ 305, 8 habens anstilas] ansulas habens, 307, 4 reuixit] resurrexit etc. Quae cum ita sint, ut hi primae ac genuinae recensionis auctores praecipui nou raro etiam in mendis congruant, animum induxi, ut etiam codicis Ambrosiani lectiones in apparatu critico po- nerem, quandoquidem, licet erroribus scateat, tamen nonnun- quam idoneus uidetur, cuius cum alterius recensionis codi- cibus consensu uera et pura textus forma declaretur. Huius codicis scriba Hegesippum ipsum inspexisse uidetur; nam cum p. 314, 12 ceteri exhibeant lineis utarUur indumentis solus cum Heges. p. 251, 35 scribit: lineis utantur exuuiis indumento- rum\ p. 315, 4 oras Heges. p. 249, 42, horas A, {h)oram ceteri.

Codice uero U, quamquam eiusdem est recensionis, eo cai'6re posse mihi uisus sum, quod non solum his, quos modo commemoraui, aetate longe est inferior, sed etiam quod scrip- toris uerba saepe amputauit et ad arbitrium mutauit. Idem cadit in codicem, quo usus est Petrus Diaconus.

Quoniam de prirai ordinis codicibus disserui, restat, ut de alterius recensionis libris disputem. In quos quoniam a nuUo priorum editorum inquisitum est, non alienum esse a propo- sito existimaui, quae ratio inter singulos intercedat, exponere. Sunt autem codices MVat. BV^OCMb.; etiam Pb et Pc, quan- tum ex raris lectionibus in editione Tobleri notatis intellegi potest, huic recensioni adnumerandos esse ostendam. E quibus sex priores totos exscripsi, codicis Mb pessime interpolati locos selectos examinare satis habui. Praeter ordinem p. 305, 10 ss. turbatum exempli gratia haec menda inter se communia

Praefntio. XLV

habent: p. 307, 9 pidabionensis APVJ pictauensis MBV^OCMb, piciauiensis Vat. p. 307, 14 pons] fms. p. 314, 18 Zoaros\ goaros; p. 318, 5 transcendente] ascendente codices supradicti et Pc. P. 314, 16 omnes hi codices nomen urbis Scythopolis corruptum exhibent; in MVat. BMb enim habetur Sextopolis^ in VgOC uero etiam altera pars uocabuli corrupta est; legitur enim sexto miliario, Ut autem hoc loco, ita etiam plerisque aliis codices V^OC, quibus id quoque commune esse supra demonstrauimus, quod cum Baeda Bernardi itinerarium con- iungunt, inter se concinentes alteram quasi quandam speciem huius recensionis exhibent, uelut p. 302, 15 quo] qui; 303, 1 uisuntur] sunt; 303, 7 aKns] alius autem; 303, 8 autem] de- est; 303, 20 parte urbem] urbis partem; 304, 2 afjixo] affixi; 304, 6 solet offerri] offerri solet; 304, 11 parietis niedii] pa- rietibus mediis; 304, 15 jyetra excisum] in petra excisum; 305,

3 monumenti et sepulchri] et sepulchri et monumenti; 309, 1 per interualla] deest; 310, 7 erbosa] arbusta etc.

Artiore autem necessitudinis uinculo 0 et V^ inter se con- iuncti sunt; ueluti hi singulorum capitulorum titulos serua- uerunt, quos C omisit, permultis autem locis inter se couci- nentes a codice G dissonant, id quod paucis e plurimis exem- plis probabo. Velut p. 302, 23 legitur in C cuitis in] cum OV,, similiter 304, 1 in 0 golgothana] golgoia OV,, item 304.

4 rota cum Iwnpadibus] rotarum lampadebus; 304, 5 uero] om.; 305, 20 cemuntur] ccrtiitur OV, et Vat.; 306, 17 eir- cumdant] frequeniant; 310, 24 ualidi Jtaminis] ualidae Jiam- mae etc.

Inter ceteros huius familiae codices quae ratio intercedat, data occasione explicabo; id pro cei-to af&rmauerim nullum recentiorum codicum ex ipso Monacensi emanasse, cum lacuna, quae in illo hiat p. 323, 2 odor perfundit, Dc nodis emm ligni sancti in nuUo eorum occurrat.

Restat, ut, quo iure codices L. Pb, Pc, quorum exigua ad- modum specimina mihi praesto erant, huic secundo codicum ordini tribuerim, ostendam. Atque L p. 311, 5 pro monu- inenium Lazari habet ubi monumenium Lazari est ut Vat.

XLVI Praefatio.

OCMb; ibidem pro demonsirat] demonstratur cumMVat. BMb; 310, 26 toi] tota L ut MVat.VgOC; 310, 16 sertiat] retinent L, retinet Vat.; 319, 6 qtuidrifida] quae dicitur fida L. Cum idem legatur in codice Mb, qui quin eiusdem sit prosapiae ac MVatBCOVj, non est dubium, et praeterea in Pb, idem in Pb cadere ueri simillimum est. Etiam 318, 23 natura fror gilia] natiiram fragilem MbPb inter se congruunt; 320, 10 quoque ambo pari uitio laborant; XX et trium stadiorum spatio ceterorum codicum lectio est, pro qua habet XX et IIIl Mb, XXIV Pb. Versa uice duobus aliis locis Pb magis cum codice C facit. 321, 2 ostiis nili] flumine nili solummodo COVg et Pb, hostiis nili Mb. P. 323, 7 Adamnanus lacinioso sermone] adobnanus (adortiatus Pb) latino sermone COVgPb. 317, 1 taurt] scauri COV,, quod mendum sine dubio emen- daie conatus in similiiudinem auri Pb exhibet.

Codicis denique Pc cum hac familia consensum haec indicant: 317, 17 poma pulcherrima] plurima poma p,; 318, 13 undae] undique Vat.BMbPc; 321, 5 meatus] mcatu BPbPc; 311, 15 plani] plana BPc. Id unum adiecerim, codices Pb et Pc ab- surdissimis interpolationibus inquinatos esse; qua re nullus fructus ex eis percipi potest. Verba auctoris quam sint non- nullis locis corrupta, maxime patet, si capitulum XI De na- iura maris mortui, inde a p. 316, 21 cum Hegesippo p. 252, 12 ss., ex quo est excerptum, compares. Neminem fore puto, qui exempli gratia uerba 317, 4 ss: qaa (quia) uas dimersum arie quod bibat etc. extricaret, nisi ex Hegesippo appareret, quid Baeda sibi uellet. Qua comparatione instituta elucebit, codices primae recensionis plerisque locis proxime ad genui- nam lectionem accedere, inter alterius autem recensionis libros codicem M longe esse optimum, VgOC textum exhibere saepe deprauatum peruersisque coniecturis foedatum, codicis Pb scribam saepe hariolatum esse, Toblerum denique in tanta copia eligendi magis forte fortuna quam uia et ratione usum esse, uelut: 316. 22 generumj genera Pb Tobler; 317, 3 lucemam accensamj lucerna accensa COV^; ib. ferunt Heges. APV] feriur MVat.COV^; 317, 4 ante extincio addit nec

Praefatio. XLVII

Tobler cum COV^ contra ceteros codices et Heges. p. 252, 14; 317, 5 qtiod uiuat Heges.] quod bibat codd., antequam bibat COVj. Totum locum foedissime interpolauit Pb: f(rtur supematare sine conuersione, ut nec tingui nec demergi possit. Sed baec hactenus.

Editiones, quoniam nihil eis iuuamur ad artem criticam exercendam, post Boehrichtium denuo enumerare inutile exi- stimaui.

Augustae Vindelicorum m. Octobri a. 1898.

Paulus Geyer.

TABVLA.

I. Itinerarium Burdigalense 1—33

II. S. Siluiae, quae fertur, peregrinatio ad loca sancta . . 35 — 101

III. Petri diaconi liber de locis sanctis 103—121

IIII. Eucherii, quae fertur, de situ Hierusolimitanae urbis

atque ipsius ludaeae epistola ad Faustnm presbyterum 123—134

V. Theodosius de situ terrae sanctae 135—150

VI. Breuiarius de Hierosolyma 151 — 155

VII. Antonini Placentini Itinerarium 157 — 191

Recensio altera 193—218

VJII Adamnani de locis sanctis libri tres 219 — 297

VIIII. Baedae liber de locis sanctis 299—324

X Indices.

I. Index scriptorum 325—327

IL Index nominum et rerum 328—388

III. Index uerborum et locutionum

1. Ad Itinerarium Burdigalense 389—391

2. Ad Siluiae peregrinationem 391—419

3. Ad Petrum diaconum 420 — 426

4. Ad Eucherium 426—427

5. Ad Theodosium 427—433

6. Ad Breuiarium 433—434

7. Ad Antoninum Placentinum 434—455

8. Ad Adamnanum 455—480

XI. Corrigenda 481.

ITINERARIVM BVRDIGALENSE.

XXXVII ir Itin. Hleroaol.

P = codei Parisinus 4808 8. VIIII V = codei YeronensiB LII (50) 8. X 8 = codei SangaUensis s. Vlin

549 1 ITINERARIUM

2 A BURDIGALA HIEKUSALEM USQUE

3 ET AB HERACLEA PER AULONAM

4 ET PER URBEM ROMAM 5 5 MEDIOLANUM USQUE

6 SIC:

7 Ciuitas Burdigala, ubi est fluuius Garonna,

8 per quem facit mare Oceanum accessa et

9 recessa per leugas plus minus centum.

> 10 mutatio Stomatas leug VII

550 1 mutatio Sirione leug VIIII

2 Ciuitas Vasatas leug VIIII

3 mutatio Tres Arbores leug V

4 mntatio Oscincio leug VIII

• 5 mutatio Scittio leug VIII

6 Ciuitas Elusa leug VIII

7 mutatio Vanesia leug XII

8 Ciuitas Auscius leug VIII

9 mutatio Ad Sextum leug VI

> 10 mutatio Hungunueno leug VII

In margine codicia Parisini fol. 66 a hgitur: Einc editum ab Andrea

Schotto 2 BORDEGALA V 3 DERACLA ^. m. corr, P ERACLA V ALAVNA P 4 ORBEM primitus fuit littera 0, post in U mutata,

ut uidetur V b MEDIOLANIYM V lineae 1—6 rubris litteris

uncial^>u8 8criptae sunt 7 bordegala V 8 accessa postrema littera J. m. correcta V 9 nimierQm centmn V 10 Hinc duae columnae PV mut Ciut mans semper abbreuiantur F, raro P leugs est abbrematio codicis F, leng codicis P leugs n. VII V 11 senone V, sirione etiam li. Ant. 461, 4 ^leug corr. 2. m. P 12 inde a linea 12 post leugs

aid. N V uasatas leugs n. VIII V 13 tris arboris i ex % 1. m. corr. V 14 oscyneio V 15 socio V 16 tolosa V 20 hungunerras ex hungunerro 1. m. corr. V

l*

4 Itinera Hi er o s ol jmi t an a

Weat.

550 11 mutatio Bucconis leug VII

551 1 mutatio ad louem leug VII

2 Ciuitas Tholosa leug VII

3 mutatio Ad Nonum mil VIIII

4 mutatio Ad Vicesimum mil XI 6

5 mansio Elusione mil VIIII

6 mutatio Sostomago mil VIIII

7 uicus Hebromago rail X

8 mutatio Cedros rail VI

9 castellum Cai-cassone mil VIII lo

10 mutatio Tricensimum mil VIII

552 1 mutatio Hosuerbas rail XV

2 Ciuitas Narbone mil XV

3 Ciuitas Biterris mil XVI

4 mansio Cessarone mil XII is

5 mutatio Foro Domiti mil XVIII

6 mutatio Sostantione mil XVII

7 mutatio Ambrosio mil XV

8 Ciuitas Nemauso mil XV

9 mutatio Ponte Aerarium mil XII so

10 Ciuitas Arellate mil VIII

553 1 Fit a Burdigala Arillate usque milia CCCLXXI, 2 mutationes XXX, raansiones XI.

18-19 cf, It. Ant p. 389, 6—388, 6 et 397, 2—396, 1

1 buccones V 2 leuguas nufli VII V 8 tolosa V 6 eleusione V 7 sustomago V 8 ebromago V 9 cpedros liU. o 2, m. expuncta P c^- dros V 10 carcasBon^ V 11 tricencimnm P trecesimura F 12 husuer- bas F 18 narbone F 14 beterris F beterias It. Ant p.389,5 beterris p. 397, 1 15 cesserone It Ant p. 389, 4 et 396, 9 17 sustancione V sextatione It Ant. p. 389, 2, sextantione p. 306, 7 18 ambrosi F

ambrussuro It Ant p. 389, 1 et 396, 6 19 nemausum It Ant p. 388, 7 et 396, 5 20 herarum F X^II eraso n.Y V 21 arelate F et It Ant p. 388, 6 22 aburdigala P bordegala F arillate P arelate F

milia CCCLXXII: F numeri collecti efficiunt CCCLXXV milia pas- suum, si pro aingulia leugis MD passus posueris. Mutationea autem sunt XXXII, mansiones praeter uicttm et cagtellum X

Itin. Bardigalense 5

553 3 mutatio Amagine mil VI II

4 mutatio Bellinto mil X

5 Ciuitas Auenione mil V

0 mutatio Cypresseta . . mil V

i 7 Ciuitas Arausione mil XV

8 mutatio Ad Letoce mil XIII

9 mutatio Nouem Craris mil X

10 mansio Acuno mil XV

554 1 mutatio Vacianis mil XII

) 2 mutatio Umbenno mil XII

3 Ciuitas Valentia mil VIIII

4 mutatio Cerebelliaca mil XII

5 mansio Augusta mil X

6 mutatio Darentiaca mil XII

i 7 Ciuitas Dea Vocontiorum mil XVI

8 mansio Luco mil XII

9 mutatio Vologatis mil VIIII

555 1 Inde ascenditur Gaura mons.

2 mutatio Cambono mil VIII

) 3 mansio monte Seleuci mil VIII

4 mutatio Dauiano mil VIII

5 mutatio Ad Pine mil XII

6 mansio Vapinco mil XI

7 mansio Catorigas mil XII

5 8 mansio Hebriduno . mil XVI

11—25 cf, It. Ant p. 358, 2—357, 5 23—25 cf. etiatn It.

Ant p. 342, 3—342, 1

1 arnagene V ernagino It. Ant. p. 344, 1 VIIII V 8 auinione F 4 cepresaata V 5 XIII V 6 ^tc iLersw deest V 7 nouencrai-es V

N

8 mil X F 9 uacianis 2. m. corr, P Bantianis F mil XI F 10 nu- merus deest V 13 agusta F 15 deanocontinorum F dea bocontiorum

_ N

It. Ant.p. 357, 10 17 uolocates F 18 niorB 2. w. corr. P 20 monte seleuco It. Ant. p. 357, 8 22 ad flnem F 23 nuappinco F

24 catoricas F catarrigas It. Ant. p. 342, 2 et 357, 6 25 ebreduno V eburoduno It, Ant p, 342, 1 et 357, 5

6 ItineraHierosolymitana

Weas.

555 9 Inde incipiunt Alpes Cottiae.

10 mutatio Rame mil XVII

11 mansio Byrigantum mil XVII

556 1 Inde ascendis Matronam.

2 mutatio Gesdaone mil X s

3 mansio Ad Marte mil VIIII

4 Ciuitas Secussione mil XVI

5 [nde incipit Italia.

6 mutatio Ad Duodecimum mil XII

7 mansio Ad Fines mil XII lo

8 mutatio Ad Octauum mil VIII

9 Ciuitas Taurinis mil VIII

10 mutatio Ad Decimum mil X

557 1 mansio Quadratis mil XII

2 mutatio Ceste mil XI is

3 mansio Eigomago mil VIII

4 mutatio Ad Medias mil X

5 mutatio Ad Cottias mil XIII

6 mansio Laumello mil XII

7 mutatio Duriis mil VIIII 20

8 Ciuitas Ticeno mil XII

9 mutatio Ad Decimum mil X

10 Ciuitas Mediolanum mil X

11 [raansio Fluuio Frigido mil XII]

2—^. 7, 1 cf. It Ant. p. 341, 6—339, 8 et p. 357, 4 — 356, 1

1 pennine V 3 byrigane y eadem m. ex i corr. V brigantione It. Ant. p. 341, 5 et 357, 3 4 ascendes V matroniam V 6 ad-

marte V ad mariJs It. Ant. p. 341, 4 et 357, 2 7 segucio V segu- sione It. Ant. p. 341, 3 et 357, 1 8 Italia] alia P 11 ad octauu F 12 taurines V 16 regomago V 19 laumellum It. Ant. p. 340, 2 et 347, 2; lauraello p. 356, 9 20 dunis V 21 ticino V ticinum It. Ant. p. 340, 1 et 356^ 8 23 mediolano V 24 fluuio frigdo P cum haec mansio post finem itineria Mediolcmensis hic superflua sit, Parthey huc ex pagina sequente uersum translatum esse statuit.

Itin. Burdigalense 7

Wess.

558 1 Fit ab Arillato Mediolanura usque milia CCCCLXXV,

2 mutationes LXIII, mansiones XXII.

3 mutatio Argentia mil X

4 mutatio Ponte Aurioli mil X

5 5 Ciuitas Vergamo mil XIII

6 mutatio Tellegate mil XII

7 mutatio Tetellus mil X

8 Ciuitas Brixa mil X

9 mansio Ad Flexum mil XI

w 10 mutatio Beneuentum mil X

11 Ciuitas Verona mil X

12 mutatio Cadiano mil X

13 mutatio Auraeos mil X

559 1 Ciuitas Vincentia mil XI

»5 2 mutatio Ad Finem mil XI

3 Ciuitas Pataui mil X

4 mutatio Ad Duodecimum mil XII

5 mutatio Ad Nonum mil XI

6 Ciuitas Altino mil Vmi

^ 7 mutatio Sanos mil X

8 Ciuitas Concordia niil VIIII

5-10 cf. It Ant. p. 127, 10—128, 4 21 cf. It. Ant. p. 128, 5

1 arelate V usque mediolano V miUe corr. 2. m. P CCCLXXV P 2 mut. LXIII. mut. LXIII. alterum 2. m. deletum est P. It. Ant. p. 339, 7 a Mediolano Arelate per Alpes Cottias CCCCXI milia passuum esse feruntur. Hoc loco si singulos numeros coUegeris efficiuntur omisso uersu 12 milia CCCCLXXXVI, mut. sunt XLIIII, mans. XXI 3 ar- gentea V 4 aureoli V 5 bergamo V bergame ciuitas It. Ant. p. 127, 10 6 tallegate V 7 mille 2. m. corr. P 8 brixia ciuitas It. Ant. p, 127, 11 9 haec mansio nominatur Sermione It. Ant. p.

127, 12 10 beneauentum V 12 caclianno V 13 aureo3 V

14 uinoentia, litt. ui in rasura V 16 patauis It. Ant. p. 128, 3 17 Ad Daodecimum om. V, sed a librario huius saeculi in margine adscriptum est 19 altinum It. Ant. p. 128, 4 20 sanus V 21 VIII V

8 Itinera Hierosoly mit an a

Wen.

559 9 mutatio Apicilia mil Vlin

10 mutatio Ad Undecimum mil X

11 Ciuitas Aquileia mil XI

12 Fit a Mediolanum Aquileia usque milia CCLI,

13 mutationes XXIIII, mansiones VIIII. 5

14 mutatio Ad Undecimum mil XI

560 1 mutatio Ad Foniolus mil XII

2 [mutatio Castra mil XII]

3 Inde sunt Alpes luliae.

4 Ad Pirum summas Alpes mil VIIII lo

5 mansio Longatico mil X

6 mutatio Ad Nonum mil Vnil

7 Ciuitas Emona mil XIIII

8 mutatio Ad Quartodecimo mil X

9 mansio Hadrante mil XIII 15

10 Fines Italiae et Norici.

11 mutatio Ad Medias mil XIII

12 Ciuitas Celeia mil Xm

561 1 mutatio Lotodos mil XII

2 mansio Bagindoue mil XII 20

3—20 cf. IL AnL p. 128, 6^129, 5

1 adpacilia V 2 rectius XI V 4 mediolano V 5 numeri collecti efficiunt CCXXVmi, mutationes autem sunt XXII. It. Ant. p. 124, 1 CCLXX (CCLX P) milia ponuntur 7 fumoluB V 8 hunc uersum a librario omissum 2, manrn addidit. Sed hic excidisse uersum supra seclusum mansio Fluuio Frigdo mil XII recte suspicatur Farthey coll. It. Ant. p. 128, 7, ttbi haec mansio XXXVI m. p. ultra Aquileiam ponitur 9 aurgunt alpes iulif ad pirum summas alpes V Inde snnt alpes iuliae ad || f. 67 a Pirum summas etc. P 10 mil yilll om. V

12 mutuatio 2. m. corr, P 13 semona V hemona It Ant. p. 129, 2 15 hwnc uersum om. V adrante It. Ant. p. 129, 3 mansio hadrante finos italiae | et norci milia XIII P fines itali^ omisso et norici V post italiae duae lineae uacant 17 mutAatio 2. m. corr. P 18 ceiia V 20 ragendone V ragundone It. Ant. p. 129, 5

Itin. Burdigalense 9

WeH.

561 3 mutatio Pultouia tnil XII

4 Ciuitas Petouione mil XII

5 Transis pontem, intras Pannoniam

6 inferiorem.

7 mutatio Eamista mil VIIII

8 mansio Aqua uiua mil VIIII

9 mutatio Popolis mil X

10 Ciuitas louia mil VIIII

11 mutatio Sunista mil VIIII

562 1 mutatio Peritur . mil XII

2 mansio Lentolis mil XII

3 mutatio Cardono mil X

4 mutatio Cocconis mil XII

5 mansio Serota mil X

6 mutatio Bolentia mil X

7 mansio Maurianis mil VIIII

8 Intras Pannoniam superiorem.

9 mutatio Serena mil VIII

10 mansio Vereis mil X

\ 11 mutatio loualia mil VIII

12 mutatio Mersella niil VIII

13 Ciuitas Mursa mil X

563 1 mutatio Leutuano mil XII

2 Ciuitas Cibalis mil XII

3 mutatio Celena mil XI

2—2.4 cf. It. Ant. p. 129, 6-131, 3

1 mutvatio 2. m. corr. P poltouia V XVI V 2 potouione, ui corr. ex m V patauione uel poetouione It. Ant. p. 129, 6 Ciut potouione j transis ponte intras in pannonia { inferiore mut ramesta mil VIIIl V b, 7 et 10 mutgatio 2. m. con\ P populis V 8 iouia Utt

ia tuanuerunt V 11 lertoles V 13 coccones V 15 bolenta 2. m. eorr. P 16 maurianes V marinianis It. Ant. p. 130, 5 17 supe- riore V 20 iouenalia V 22 morsa V 23 leutuano V 24 cili- ciales V cibalas It. Ant. p. 131, 2 25 Cflena V

10 ItineraHierosolyinitana

Wess

563 4 mansio Ulmo mil XI

5 mutatio Spaneta mil X

6 mutatio Vedulia mil VIII

7 Ciuitas Sirmium mil VIII

8 Fit ab Aquileia Sirmium usque milia CCCCXII, 5

9 mansiones XIIII, mutationes XXXVIIII.

10 mutatio. Fossis mil VIIIl

11 Ciuitas Bassianis mil X

12 mutatio Nouiciani mil XII

13 mutatio Altina mil XI to

14 Ciuitas Singiduno mil VIII

564 1 Finis Pannoniae et Misiae.

2 mutatio Ad Sextum mil VI

3 mutatio Tricornia Castra mil VI

4 mutatio Ad Sextum Miliare . . . ... mil VII 15

6 Ciuitas Aureo Monte , mil VI

6 mutatio Vingeio mil VI

7 Ciuitas Margo mil VIIII

8 Ciuitas Viminatio mil X,

9 ubi Diocletianus occidit Carinum. 20 10 mutatio Ad Nonum mil VIIII

565 1 mansio Municipio rail VIIII

2 mutatio louis Pago mil X

1~22 cf. It. Ant. p. 131, 3^-134, 1

1 ulmos uicus It. Ant. p. 131, 3 2 X tn rasura 1. m. V 3 uidu- alia V 4 sirmi It. Ant. p. 131, 4 5 CCCCXII primum C ohscuriore atramento 2, m. add. P. numeri coUecti efficiunt CCCCXI. lU Ant. p. 124, 2 inter Aquileiam et Sirmium CCCCI m. p. interesse dicuntur 6 manaiones XII II 2. m. corr. in XVII P; reuera sunt XVI 8 bas- sianes V 11 singiduno castra It. Ant. p. 132, 1 12 fines V misie F 16 hunc uersum om. V ad sextu miliare P 17 uinceiaii. Ant.p. 132, 3 19 uirainacio V et It. Ant. p. 133, 2 20 dioclicianus V 21 mut. ad nona. mil. VIIII P 22 maus. nmndpio P munecipio V 23 ioues V

Itin. Burdigalense H

Weu.

o65 3 rautatio Bao mil VIT

4 mansio Idomo mil VIIII

5 mutatio Ad Octauum mil VIIII

6 mansio Oromago mil VIII

5 7 Finis Myssiae et Daciae.

8 mutatio Sannatorum mil XII

9 mutatio Cametas mil XI

566 1 mansio Ipompeis mil VIUI

2 mutatio Rappiana mil XII

10 3 Ciuitas Naisso mil XII

4 mutatio Redicibus mil XII

5 mutatio Ulmo mil VII

6 mansio Romansiana mil VIIII

7 rautatio Latina mil VIIII

15 8 raansio Turribus mil VIIII

9 mutatio Translitis mil XII

10 mutatio Ballanstra mil X

11 mansio Meldia mil VIIII

12 mutatio Scretisca mil XII

«0 567 1 Ciuitas Serdica mil XI

2 Fit a Syrmium Serdica usque milia CCCXIIII,

3 mutationes XXlin, mansiones XIII.

4 mutatio Extuomne mil VIII

5 mansio Buragara mil VIIII

6 mutatio Sparata mil VIII

7 mansio Iliga . mil X

2—:26 cf. lU Ant. p. 134, 2—136, 1

2 idimo It. Ant, p. 134, 2 4 horreo margi It. Ant. p. 134, 3 uer- SU8 5 et 6 om. V et asiae P 7 caminitas V 8 pompeis It. Ant. p. 134, 4 9 rampiana V 11 hunc uersum om, V 13 remisiana It. Ant. p. 135, 1 16 translites V 19 scretesca V 21 sirmia V numeri collecti efficiunt CCCXVII, mutationes sunt XXXIIII, man- nones XIIII. ^23 extaome V 24 buracara V bagaraca It. Ant. p. 135, 5 mil VIII V 26 liilica V helice It. Ant. p, 136, 1 (elice P)

12 Itinera Hi erosolyinitan a

WesB.

567 8 mutatio Soneio inil VIIII

9 Finis Daciae et Traciae.

10 mutatio Ponte Ucaai mil VI

11 mansio Bona Mansio mil VI

568 1 mutatio Alusore mil VIIU 5

2 mansio Basapare mil XII

3 mutatio Tugugero mil VIIII

4 Ciuitas Filopopuli mil XII

5 mutatio Syrnota mil X

6 mutatio Paramuole mil VIII lo

7 mansio Cillio mil XII

8 mutatio Carassura mil VIIII

9 mansio Arzo mil XI

10 mutatio Palae mil VII

11 mansio Castozobra mil XI i&

12 mutatio Rhamis mil VII

569 1 mansio Burdista mil XI

2 mutatio Daphabae mil XI

3 mansio Nicae mil VIIII

4 mutatio Tarpodizo mil X 20

5 mutatio Urisio mil VII

6 mansio Virgolis mil VII

7 mutatio Narco mil VIU

8 mansio Drizupara mil VIIII

4—24 c/. It. Ant. p. 136, 2—137, 7 20—24 cf. etiam It. Ant. 323, 1—323, 3

1 raut ea; aliis Utteris 2. m. corr. P mut SO. V 2 fines V dacie P datie V 3 ponteugaa V 4t ab Helice XXI m. p. mansio Lissas coU locatur It. Ant. p. 136, 2 6 bessapara It. Ant. p. 136, 3 8 eilo- populi P philippopoli It. Ant. p. 136, 4 9 seraota V 11 cillis It, Ant. p. 136, 5 13 arso It. Ant. p. 136, 7 15 subzupara uel saza- nara It. Ant. p. 137. 1 16 rammes V 17 busdicta V burdicta, bur- dipa It Ant. p. 137, 2 18 dapabe mil X F 20 iarpodico 2. m. corr, P arboditio V burtudizo It. Ant. p. 137, 5 burdidizo p. 323, 1 22 uir- goles V bergule It. Ant. p. 137, 6 et 323, 2 23 narco 2, m. corr. in nargo P 24 dritiopara V drizipara It. Ant. p. 137. 7 druzipara p. 323, 3

Itin. Bardigalense 13

We«B.

569 9 mutatio Tipso mil X

10 mansio TunoniUo mil XI

570 1 mutatio Beodizo mil VIII

2 Ciuitas Heraclea mil VIIII

i 3 mutatio Baunne mil XU

4 mansio Salamembria mil X

5 mutatio Callum mil X

6 mansio Atyra mil X

7 mansio Regio mil XII

I 8 Ciuitas Conatantinopoli mil XII

571 1 Fit a Serdica Constantinopolim milia CCCCXIII,

2 mutationes XII, mansiones XX.

3 Fit omnis snmma a Burdigala Constantinopolim

4 uicies bis centena uiginti unum milia,

5 mutationes CCXXX, mansiones CXII.

6 Item ambulauimus Dalmatico et Zenofilo cons. III.

7 kal. Inn. a Calcidonia et reuersi suraus Con-

8 stantinopolim VII. kal. lan. consule suprascripto.

9 A Constantinopoli transis Pontum, uenis Calcedo- ) 10 niam, ambulas prouintiam Bithiniam.

2—4 cf. It. Ant. p. 138, 1—138, 2 2—10 cf. etiam It. Ant.

p. 323, 4—323, 8

1 mil VIII V 2 tunoroUo V izirallo It. Ant. p. 138, 1 tirallo p. 323, 4 mil VIII V inter Drizupara et leirdllo XVI w. p. esse feruntur It. Ant.p. 138, 1 et 323. 4 3 mil VIIII V 4 herachlea 1. m. corr. P era- clea V heraclia It. Ant. p. 138, 2 perintho herac. m. p. XVIIL It. Ant, p. 323, 5 quocum conffruunt numeri codicis V 5 baunn^ V 6 salambrie F 7 eallum V 8 alesra V 10 Ciuitatefl 2. m. corr. P 11 constantinopoli V mille 2. m. corr. P. Humeri collecti effidunt CCCXLVIIII; mutationes autem sunt XXXVII, mansiones XVIII 13 omnea V bordegala V constantinopoli V 14 singuli numeri coUecti efficiunt MMCLX VIL aummae sex itinerum in codice indicatae MMCXXXVI 15 mnt potiua mutationes CGVIII, mansiones

LXXXVIII; 8% summas supra scriptas collegeris, inuenies mutationes CXCII, mansiones LXXXVIIII 16 dalmaticei zenofilo const P te- nophilo consolibus V 11 d III kal. jun V calccdonia V constantino- poliF 18 VIII F COSUPOF 19 calcedonia F prouinciara bitjnam F

14 ItineraHieroBolymitana

WeM.

571 11 mutatio Nassete rail VII S

572 1 mansio Pandicia mil VU S

2 mutatio Pontamus mil XIII

3 mansio Libissa mil yilll

4 Ibi positus est rex Annibalianus, qui fuit 5

5 Afrorum.

6 mutatio Brunga mil XII

7 Ciuitas Nicomedia mil XIII

8 Fit a Constantinopolim Nicomedia usque milia . . .

9 Vni, mutationes VII, mansiones ni. lo

573 1 mutatio Hyribolum mil X

2 mansio libum mil XI

3 mutatio Liada mil XII

4 Ciuitas Nicia mil VIII

5 mutatio Schinae mil VIII i5

6 mansio Mido mil VII

7 mutatio Chogeae mil VI

8 mutatio Thateso mil X

9 mutatio Tutaio mil VIIII

10 mutatio Protunica mil XI 20

11 mutatio Artemis mil XII

2—19 cf. It. Ant. p. 139, 3—141 3

1 Darsite V VII V VIII sed per postremam lineolam haec nota

2, m. ducta est 8 P itUem in linea 2 2 panticio Its Ant,

p. 139, 3 4 liboBa V 7 brunca i. m , corr. m. 2 in brunga P mil Vllll V 9 a constantinopoli V mA, VIII. mutatiofi {uirgula 2, m. ,add.) VII. mans yill (V 1. m, expunct.) P milia L V; sunt autem nuiMiris coUectis milia LXII; LXI efficiuntur It, Ant. p. 231, 1—3 11 hiribolum V 12 libo It. Ant, p. 140, 3 X F rectiorem esae

numerum XI apparet ex. Itin. Ant. 14 VIIII V ne id quidem recte, cf. It. Ant. 15 schen^ V 16 moedo orientis It. Ant, p. 141 , 2

mido uhi 0 2. m. ex e corr, P 17 chogia V 19 maft. tutado mil. Vin V mutT t»i**i<> miJ VIIII P tottaio It, Ant. p. 141, 3 20 pro-

toniaca V

Itin. Burdigalense 15

Wais.

574 1 maDsio Dablae mil VI

2 mansio Ceratae mil VI

3 Finis Bithiniae et Galatiae.

4 mutatio Finis mil X

) 5 mansio Dadastau mil VI

6 mutatio Trans Monte • . . mil VI

7 mutatio Milia mil XI

8 Ciuitas luliopolis mil VIII

9 mutatio Hycronpotaoium rail XIII

) 10 mansio Agannia mil XI

11 mutatio Ipetobrogen mil VI

575 1 mansio Mnizos mil X

2 mutatio Prasmon mil XII

mansio Malagordis mil VIIII

5 3 mutatio Cenaxem paludem mil XIII

4 Ciuitas Anchira Galatia mil XIII

5 Fit a Nicomedia Anchira Galatia usque

6 milia CCLVm,

7 mutationes XXVI, mansiones XII.

8 mutatio Delemna mil X

9 mansio Curueunta mil XI

1—21 cf. It Ant p. 141, 4-143, 2

1 doble V dablis It Antp. 141, 4 2 c^rate V 3 fines bitinie et gala- cie V 4 fines V 5 dadartano V dabastana It Ant p. 142, 1 7 melia V 9 hyponcrotamtl 2, m. corr. P hicronpotama V 10 laganeos It Ant

p. 142, 3 11 petobrogen corr. 1. m. P petobrogen V 12 einonizouB V uidetur esse eadem mansio, quae It Ant p. 142, 4 minizo uocatur 13 trasmon V 14 hune uersum om, P; maneio Manegordo collocatur XXVIII m. p. a Minieo It Ant p. 142, 5 15 cenaiempalidcm P

cenaxempalide V 16 galaci^ V mil XIII om. P 17 aucira galacia V 19 mut. XVI V numeri coUecti efficiunt CCXLIIII uel, omissie nume- ris mans. Malogordis mil VIIII et Ciuitas Anchira mil XIII, mil CCXII, mansiones auiem sunt XI. 21 curueonta V corbeunca uel cur- beunca It Ant p. 143, 2

16 Itinera Hier OBoly mi tana

Weu.

575 10 mutatio Rosolodiaco mil XII

11 mutatio Aliassum mii XIII

12 Ciuitas Aspona mil XVIII

576 1 rautatio Galea mil Xm

2 mutatio Andrapa mil VIIII s

3 Finis Galatiae et Cappadociae.

4 mansio Parnasso mil XIII

5 mansio logola mil XVI

6 mansio Nitalis mil XVIII

7 mutatio Argustana mil XIII lo

8 Ciuitas Colonia mil XVI

577 1 mutatio Momoassan mil XII

2 mansio Anathiango mil XII

3 mutatio Chusa mil XII

4 mansio Sasima mil XII i5

5 mansio Andauilis mil XVI

6 Ibi est uilla Fampati, unde ueniunt equi curules.

7 Ciuitas Thiana mil XVI

578 1 Inde fuit AppoUonius magus.

2 Ciuitas Faustinopoli mil XII »o

3 mutatio Caena mil XIII

4 mansio Opodanda mil XII

1—22 cf. It. Ant. p. 143, 3^145, 4 et p. 206, 1 88.

1 rosolodiacho V rosolaciaco It. Ant. p. 143, 3 orBolagiaco p. 206, 1 2 aliastl V 3 arpona P aspona It. Ant. 143, 4 et 206, 2 4 nm- tyatio 2. m. corr. P 6 gallatiae 2. m. corr. P fines galaci^ et cap- pad V 8 iogula V ozzala It. Ant. p. 144, 2 9 nitazi It. Ant. p. 144, 3 10 XIIII qiM eraso manu recentiore VIII suprascriptum est V II coloniam Arcilaida It. Ant. p. 144, 4 milia XV V 13 roammoasam i.m.eo; mammaasum corr. V 13 anachiango mil XIII Knantianulas It.Ant. p. 144, 5 15 sasem^ V 16 andaailes V andabilis It. Ant. p. 145, 1

17 pammati V aeqai i ::i (ai erasum) P curalis 2. m. corr. P curoles V 18 mil XVI om. P thyana mil XVIII V tiana mpm XVI It Ant. p. 145, 2 19 apollonius V 20 mil -X- V faustinopolim mpm XVm lU Ant p. 145, 3 21 cona rail VIIII V 22 opodando V podando It. Ant. p. 145, 4

Itin. B ard igalense 17

WeM.

5 mutatio Pilas mil XIIII

579 1 Finis Cappadociae et Oiliciae.

2 mansio Mansucrinae mil XU

3 Ciuitas Tharso mil XII

4 Inde fuit apostolus Faulus.

5 Fit ab Anchira Galatia Tharso usque milia CCCXLIII,

580 1 mutationes XXV, mansiones XVIIL

2 mutatio Pargais mil XIII

3 Ciuitas Adana mil XIIII

10 4 Ciuitas Mansista mil XVUI

5 mutatio Tardequeia mil XV

6 mansio Catauolo mil XVI

7 mansio Baiae mil XVII

8 mansio Aleiandria Scabiosa mil XVI

15 581 1 mutatio Pictanus mil VIIII

2 Fines Ciliciae et Syriae.

3 mansio Pangrios mil VIII

4 Ciuitas Antiochia mil XVI

5 Fit a Tharso Cilicia Antiochiam milia CXLI, 20 6 mutationes X, mansiones VII.

7 ad palatium Dafne mil V

582 1 mutatio Hysdata mil XI

3^18 cf. It. Ant. p. 145, 5—146, 4

e

1 niil XIII V 2 fines V 3 mansuerine ^. m. corr. P nampsncrone

t" It. Ant. p. 145, 5 4 tarso cilicie V fni supra Uneam 1. m. add. V

6 gallatia corr. U. m. P galacia V tarso V numeri collecH efficiunt

CCCXVII, H addideris 577, 7 numerum XVI, mutationes swnt XXIIII,

mansiones XII II 8 pargas V 9 a^dana corr. 2. m. P gadana V

12 mans. catauo lorais P catabolo It. Ant. p. 146, 1 13 bais It.

Ant. p 146, 2 15 platanus F 16 fines PV corr. 2. m. P et add.

2. m. P 17 pagrius V pagris It. Ant. p. 146, 4 18 anchiotia V

19 tarso cilicie V anchiochia usque V mil add. 2. m. P numeri

coUecti efficiunt CXLII 22 stadata V

XXXVUII Itin. Hii^roflo]. 2

18 ItineraHierosolymitana

Wess.

582 2 mansio Platanus mil VIII

3 mutatio Bachaias mil VIII

4 mansio Cattelas mil XVI

5 Ciuitas Ladica mil XVI

6 Ciuitas Gauala mil XIIII 5

7 Ciuitas Balaneas mil XIII

8 Finis Syriae Coelis et Foenicis.

9 mutatio Maraccas mil X

10 mansio Antaradus mil XVI

11 est ciuitas in mare a ripa mil 11. 10

12 mutatio Spiclin mil XII

583 1 mutatio Basiliscum mil XII

2 mansio Arcas mil VIII

3 mutatio Bruttus mil IIII

4 Ciuitas Tripoli mil XII 15

5 mutatio Triclis mil XII

6 mutatio Bruttos alia mil XII

7 mutatio Alcobile mil XII

8 Ciuitas Birito mil XII

9 mutatio Heldua mil XII 20

10 mutatio Porphirion mil VIII

11 Ciuitas Sidona mil VIII

* *

12 Ibi Helias ad uiduam ascendit et petiit sibi cybum.

13 mutatio Ad Nonum mil IIII

1—2J3 cf. It Ant p. 147, 2-149, 2 1 platanos It. Ant p. 147, 2 2 baccaias V 3 catelas corr.

2. m. V catela It. Ant. p. 148, 1 4 laedeca V laudicia It Ant

p. 147, 4 5 gabala V et It Ant p. 148, 1 XIII V XVIII It Ant 6 balanea mpm XXIIII It Ant p. 148, 2 7 fines V fohine V

9 antarado It, Ant p. 148, 3 12 baselisco V 14 brutius corr, 2. m, P 15 trepoli V 16 trecles V 17 bratto salia V 18 alcouile V

19 bireto V berito It Ant p. 149, 1 20 heldu^e eorr. 2. m. P eldua V 21 parphiiion P parpinon V 22 Inde Sarepta rail VIIII add. V, recte, ut uidetur 23 cibum V 24 numerus corruptus uidetur; inter Sidona et Tyrum milia XXI III statuit It Ant p. 149, 3

Itin. Burdigalense 19

584 1 Ciuitas Tyro mil XII

2 Fit ab Antiochia Tyro usque railia CLXXIIII,

3 mutationes XX, mansiones XI.

4 mutatio Alexandroschene mil XII

6 5 mutatio Ecdeppa mil XII

6 Ciuitas Ptolomaida mil VIII

7 mutatio Calamon mil XII

8 mansio Sicamenos mil III

585 1 Ibi est mons Carmelus, ubi Helias sacrificium faciebat. 10 2 mutatio Certha mil VIII

3 Finis Syriae et Palestinae.

4 Ciuitas Caesarea Palestina, id est ludaea mil VIII

5 Fit a Tyro Caesarea Palestina milia LXXIII,

6 mutationes n, mansiones III.

15 7 Ibi est balneus Cornelii centurionis, qui multas

8 aelymosinas faciebat. In tertio miliario est mons

586 1 Syna, ubi fons est in quem mulier si lauerit,

2 grauida fit.

3 Giuitas Maximianopoli mil XVII

«0 4 Ciuitas Stradela mil X

5 Ibi sedit Achab rex et Helias prophetauit; ibi est

6 campus, ubi Dauid Goliat occidit.

7 Ciuitas Sciopoli mil XII

587 1 Aser, ubi fuit uilla lob mil VI

M 2 Ciuitas Neapoli mil XV

1—8 cf. It. Ant, p. 149, 3—5 2 anciocia V numeri collecti effieiunt CCLVII, mutationes sunt XXIIII 4 alexadroschene V 5 ecdeppa altero ip 2. m. ex t correcto ut uidetur P hec deppa V 6 Ciuit ptolomaida. m. VIII P ptomaida mil VIIII V 7 calomon V 8 secaminus V sycamina It. Ant. p. 149, 6 10 cirtha V 9 ibi F 11 fines corr. 2. m. P fines syrie finices et palestin^ V 12 palastina V iudea V mil VII V la tiro V numeri collecti effidunt LXIII, mutationes sunt VII 15 cornilii eorr. 2. m. P corneli V centoriones V 16 elymosynas V Inde est .IIL miliario V 18 graaeda V 19 maxianopoli P mil XVIII V 20 isdradela V 21 acap V 22 golift V 23 cithopoli V 24 XVI V 25 neapolini V

2*

20 ItineraHierosoljmitana

We«g.

587, 3 Ibi est mons Agazaren; ibi dieunt Samaritani Abraham sacrifieium obtulisse, et ascenduntur ad summum montem gradi numero CCC. Inde ad pede montis ipsius locus est,

588 cui nomen est Sechim. Ibi positum est monumentum, ubi positus est loseph in uilla, quam dedit ei lacob pater eius. s Inde rapta est et Dina filia lacob a filiis Amorreorum. Inde passus mille locus est, cui nomen Sechar, unde descendit mulier Samaritana ad eundem locum, ubi lacob puteum fodit, ut de eo aquam impleret, et dominus noster lesus Christus cum ea locutus est; ubi sunt et arbores platani, quas plan- lo tauit lacob, et balneus, qui de eo puteo lauatur.

Inde milia XXVni euntibus Hierusalem in parte sinistra est uilla, quae dicitur Bethar. Inde passus mille est locus, ubi lacob, cum iret in Mesopotamia, addormiuit, et est ibi arbor amigdala, et uidit uisum, et angelus cum eo luctatus i5 est. Ibi fuit rex Hieroboam, ad quem missus fuit propheta,

589 ut conuerteretur ad deum excelsum, et iussum fuerat prophe- tae, ne cum pseudoprophetam, quem secum rex habebat, man- ducaret, et quia seductus est a pseudoprophetam et cum eo manducauit rediens, occurrit prophetae leo in uia et occidit 20 eum leo.

589, 6 Inde Hierusalem . . . milia XH.

16 cf. I Meg. c. 13

1 agazam V ubi V saraaretani corr. 2. m. F 2 ascenditur usque montem summum gradibus S 3 gradi/// P nuili 1. «t., na. fli corr. 2. m. P numerum V pedera VS montes V 4 est

om. S sicem V sichem S positum om. V monimentum V

ibi positus est S 6 et om. V 7 milia S sicar V sichar S

discendit V 8 ibi iacob S 9 aqua P implerit V noster om. VS 10 et om. P platani] plantati S 11 palneos S

de eo] deo V 13 qui, corr. 1. m. ut uidetur in que V betar V

est om. V 14 ubi om. S in mesopotamiam S dormiuit V obdor- miuit S et om. V est om. S 15 amigdale V amigdoli S uisa V locutus ^S' 17 conuertatur S 18 seodoprophetam V pseudoprophete S quos S secum habebat rex V rex secura habebat S 19 ad seodo- propheta V et quia— manducauit om. S 20 et om. S 21 leo om. VS

Itin. Bardi galense 21

Weas.

Pit a Caesarea Palestina Hierusalem usque milia CXVI, mansiones IIU, mutationes IIII.

Sunt in Hierusalem piscinae magnae duae ad latus templi, id est una ad deitera, alia ad sinistra, quas Salomon fecit, 6 interius uero ciuitati sunt piscinae gemellares, quinque por- ticos habentes, quae appellantur Betsaida. Ibi aegri multorum annorum sanabantur. Aqua autem habent hae piscinae in modum coccini turbatam. Est ibi et crepta, ubi Salomon

590 daemones torquebat. Ibi est angulus turris excelsissimae, ubi 10 dominus ascendit, et diiit ei his, qui temptabat eum ....

Et ait ei dominus: Non temptabis dominum deum tuum, sed illi soli seruies. Ibi est et lapis angularis magnus, de quo dictum est: Lapidem, quem reproba- uerunt aedificantes, hic factus est ad capud an- 1.'^ guli. Et sub pinna turris ipsius sunt cubicula plurima, ubi Salomon palatium habebat. Ibi etiam constat cubiculus, in quo sedit et sapientiam descripsit; ipse uero cubiculus uuo lapide est tectus. Sunt ibi et eicepturia magna aquae sub-

591 terraneae et piscinae magno opere aedificatae. Et in aede ipsa,

11 Matth. 4, 7 Luc. 4, IJS 12 Matth. 4, 10 Luc. 4, 8 13 Matih. 2h 42 Luc. 20, 17 Fsalm. 118, 22

1 ad S hierusalem om. V usque in hierusalem S numeri collecti

effidunt C 2 manS. IIII, primum I add. 2. m. P mutationes IIII om. V Titulm: DE VIRTVTIBVS HIERVSAL S 3 alatus P

4 ad dexterft ('^ 2. m.) P ad dextris S et alia V ad sinistra (^ 2. m.) P a sinistris S 5 ciuitate V ciuitatis S pigne S gemillares V

▼ beU

porticos corr, 2. m. P porticus V 6 v^^taida corr. 2. m. P uetaide

lUlera t in ras. V hethsaide S 7 sanantur S aqua {^ 2. m.) P

aquam S habent^ piscin^ V habent in modum piscine S 8 cocci

natura V coccini turbatum S et om. V et ibi S cripta V ad-

scripta S 9 demon ac torquebat iS' Et ibi S angulis corr. 2. m. P 10 bis corr. 2. m. P \i\% om. S 11 edd. addunt: si filius dei es, mitte tc deorsum. 12 Et ibi est S 14 aedificantes— pinna om. S hic factus est] item P caput VS 15 turre V 16 ibi om. S ibi sedit S 17 discripsit V describsit S 18 scepturia V excepturiae S magne S

e

subterrane corr. 2, m. P subterrinae S 19 edificatae V in ^dem

ipsam V in aede ipaaip corr. 2. m. P in eadem ipsa S

22 ItineraHierosolymitana

Wew.

ubi templum fuit, quem Salomon aedificauit, in marmore ante aram sanguinem Zachariae ibi dicas hodie fusum, etiam parent uestigia clauorum militum, qui eum occiderunt, per totam aream, ut putes in cera fixum esse. Sunt ibi et statuae duae Adriani, est et non longe de statuas lapis pertusus, ad quem s ueniunt ludaei singulis annis et unguent eum et lamentant se cum gemitu et uestimenta sua scindunt et sic recedunt. Est ibi et domus Ezechiae regis ludae.

Item exeuntibus Hierusalem, ut ascendas Sion, in parte

592 sinistra et deorsum in ualle iuxta murum est piscina, quae lo dicitur Silua; habet quadiiporticum; et alia piscina gran- dis foras. Haec fons sex diebus atque noctibus currit, septima uero die est sabbatum; in totum nec nocte nec die currit.

In eadem ascenditur Sion et paret, ubi fuit domus Caifae sacerdotis, et columna adhuc ibi est, in qua Christum fiagellis 15 ceciderunt. Intus autem intra murum Sion paret locus, ubi palatium habuit Dauid. Et septem synagogae, quae illic fue- runt, una tantum remansit, reliquae autem arantur et semi- nantur, sicut Isaias propheta dixit.

593 Inde ut eas foris murum de Sion, euntibus ad porta Nea- 20 politana ad partem dextram deorsum in ualle sunt parietes, ubi domus fuit siue praetorium Ponti Pilati; ibi dominus auditus est, antequam pateretur; a sinistra autem parte est

594 monticulus Golgotha, ubi dominus crucifixus est. Inde quasi ad lapidem missum est cripta, ubi coi-pus eius positum fuit »

19 cf. Isai. c. 1, 8 1 quod S salom. S 2 zacchari^ V Ibi PV om. S dicunt usqae hodie S hodie V quod etiam S parentij corr. 2. m. T 3 in

V

totam P 4 ut pote s.incera corr. 2. m. P fixum fuiase 8 5 hadriani V adriaria S et est S pertunsus S 8 est ibi et domus, et 1. m. suprascr. P 9 Inter euntibus S in hierlm P 10 qui S silua, 0 ea: u corr. 2. m. P grandes V 12 septimo autem die S 13 nec die nec nocte S 14 caiphae S 16 caecidef P cederunt VS Itus S parit V 17 palacium V quam habuit S septe V synagoge Fsinagoge S fuerant V 19 esaias V 20 murusF ad porta neappohtani, ^ corr.^.m.PportamF/Snapolitanam F neapolitanam S 21 partem, t ex i corr. 2. m. P dexteram S 22 sine S pontiial^.i^.w.Ppontii^ xxhiVS 23adF 24golguttaF 25 8cripta5

Itin. Buriligalense 23

We*s.

et tertia die resuiTexit; ibidem modo iusso Constantini impe-

ratoris basilica facta est, id est dominicum, mirae pulchri-

tudinis, habens ad latus excepturia, unde aqua leuatur, et

balneum a tergo, ubi infantes lauantur.

5 Item ab Hierusalem euntibus ad poi*ta, quae est contra

oriente, ut ascendatur in monte Oliueti, uallis quae dicitur

losafath; ad partem sinistram, ubi sunt uineae, est et petra

o95 ubi ludas Scarioth Christum tradidit, a parte uero dextra est

arbor palmae, de qua infantes ramos tulerunt et ueniente

10 Christo substrauerunt. Inde non longe quasi ad lapidem mis*

sum sunt monumenta duo monubiles mirae pulchritudinis

facta: in unum positus est Isaias propheta, qui est uere mo-

nolitus, et in alio Ezechias, rex ludaeorum.

Inde ascendis iu montem Oliueti, ubi dominus ante passione

ih apostolos docuit. Ibi facta est basilica iusso Constantini. Inde

non longe est monticulus. ubi dominus ascendit orare et ap~

paruit illic Moyses et Helias, quando Fetrum et lohannem

^M secum duxit. Inde ad orientem passus mille quingentos est

uiUa, quae appellatur Bethania. Est ibi cripta, ubi Lazanis

so positus fuit, quem dominus suscitauit.

Item ab Hierusaiem in Hiericho milia XVIII. Descendentibus montem in parte dextra retro monumentum

V

1 tercia di^ sorrexit V ibi V iasso corr. 2. m. P iiissu S

2 mire pulchre S 3 exceptoria, o ea; u corr. 2. m. P excepturiae S

lauatur S 4 atergo V a dergo S labantur V 5 ad port&,

-w 2. m. P portam VS 6 orientS, — 2. m. P orientem S ascenditur S in montem S ualles V 7 iosaphat S ad parte sinistrS V uinae S est om. S 8 prata V iuda P scariot V ad parte V autem dex- tera 8 est om. S 9 rama S toUerunt V detulerunt S 10 non om. S ad om. i^ lapidis, iex e corr. 2. m. P lapidcs V 11 monouiles V munibulis 8 12 positum est aesaias S esaias V monolitus] munibulis S 13 et in alio — ludaeorum om. S ezezias V 14 ascendes V in montem in montem S pasaiong ^ 2. m. P passiong V 15 discipu-

T

los S insso corr. 2. m. P iusau S mire puchritudinis add. S 16 Ibi

b h

apparuit illi S 17 elias S 18 oriente V quingentus V 19 i?etania corr. 2. m. P uetania V Ibi est scripta S 20 positus est V fuit po- situs S suscitauit dominus S 21 hierico V 22 de monte S dextera S

24 Itinera Hi e ros oly mit ana

Wesa.

est arbor sicomori, in qua Zachaeus ascendit, ut Christum uideret. A ciuitate passos mille quingentos est ibi fons Heli- sei prophetae.

Antea si qua mulier ex ipsa aqua bibebat, non faciebat natos. Ad latum est uas fictile. Helyseo misit in in eo sales 5 et uenit et stetit super fontem etdixit: Haec dicit dominus: sanaui aquas has; ex eo si qua mulier inde biberit, filios

597 faciet. Supra eandem uero fontem est domus Rachab fomi- cariae, ad quam exploratores introierunt et occultauit eos, quando Hiericho euersa est, et sola euasit. Ibi fuit ciuitas lo Hiericho, cuius muros girauerunt cum arca testamenti filii Israel et cecidenint rauri. Ex eo non paret nisi locus, ubi fuit arca testamenti et lapides duodecim quos filii Israel de lordane leuauerunt. Ibidem lesus filius Naue circumcidit filios Israel et circumcisiones eorum sepeliuit. 15

Item ab Hiericho ad mare mortuo milia nouem. Est aqua ipsius ualde amarissima^ ubi in totum nuUius generis piscis est nec aliqua nauis, et si qui hominum miserit se, ut natet,

598 ipsa aqua eum uersat. Inde ad lordane^ ubi dominus a lo- hanne baptizatus est milia quinque. Ibi est locus super flu- 20 men, monticulus in illa ripa, ubi raptus est Helias in caelo.

4 c/. II Eeg. 2, 19 88. 6 II Reg. 2, 21

c

1 sigomori corr. 2. m. P sichomori V in quam S descendit S 2 ui-

V

derit V passos (v 2, n..) P passas VS mille D (sic) Fmille quing. est ibj om. S 4 antea] id & S ///ex ante ex rasura P 5 helysei i ex 0 con\ 2. wi. P heliseo V helisei et S in eos^ales corr. 2, m. P 6 supra S

dixit om. S 7 inde biberit] haberet S filius faciit V 8 eandem corr. 2. m. P uero om. 8 raab VS 10 hiericho om. S uersa P 11 hierico V murus V archa S testamenti om. S 12 caeci- def P 13 archa S XII PS quos leuauercnt de lordanen filii Israel S isrtil V 14 ibi S 15 circumcisio S 16 Item It in rasura

2. m. P Ita hiericho S hierico V mortuo corr. 2. m. P id VIII S VIIU V 17 nuHis S 18 naues V quis S et natet S 19 Inde a iordane P De iordanen S de iohanne S 20 V VS est locus

V

super— ripa ubi om. V supra S 21 caelo corr. 2. m. P

Itin. Bardigalense 25

WCM.

Item ab Hierusalem euntibus Bethleem milia quattuor super strata iu parte dextra est monumentum, ubi Kachel posita est, uxor lacob. Inde milia duo a parte sinistra est Bethleem. Ubi natus est dominus lesus Christus, ibi basilica facta est

5 iusso Gonstantini; inde non longe est monumentum Ezechihel.

Asaph, lob, et lesse, Dauid, Salomon, et habet in ipsa cripta

ad latus deorsum descendentibus hebraeis litteris scriptum

nomina supra scripta.

599 Inde Bethasora milia XUII, ubi est fons, in quo Philippus

10 eunuchum baptizauit.

Inde Terebintho milia VIIII. Ubi Abraham habitauit et pu- t«um fodit sub arbore terebintho et cum angelis locutus est et cibum sumpsit, ibi basilica facta est iussu Constantini mirae pulchritudinis.

15 Inde Terebintho Cebron milia II Ubi est memoria per qua- drum ex lapidibus mirae pulchritudinis, in qua positi sunt Abraham, Isaac, lacob, Sarra, Rebecca et Lia.

iOi) 1 Item ab Hierusolyma sic:

2 Ciuitas Nicopoli mil XXII

3 «0 Ciuitas Lidda mil X

4 mutatio Antipatrida mil X

5 mutatio Betthar mil X

6 Ciuitas Caesarea mil XVI

1 bethlem sic semper VS mii VI V m\t VII S supra strata S 2 in parte dertra om. S ibi racbael S 3 mit II VS a parte a corr.

2. m, P 4 dns om. S 5 iusso corr. 2. m. F iuseu VS ezechiel VS 6 asap 8 iob iesse om. et V scripta V 7 a latns S deo- rum 8 descentibus S ebreis F litteris om, P 8 snp scripta P snp scripta V 9 bettasora V b&sabe dittha ossa S ibi est fons S pylyp- pns V 10 ennucum V 11 therebintoP terebinto F ad tyribentum iS Vin VS Ibi S 12 terebinto V tyrihentum 8 13 cyhum P sumsit T' 14 mirae pulchritudinis om, 8 15 therebintho P terebinto V terebintum S Ibi VS 16 in quo ^S^ \1 in codice S hic sequuntur: Est ciuitas Nec- polim; ibi est mors Agar. Ibi dicunt Samaritani et quae seq. p. 20, 1—21, 2, deinde: De monte Arminiae (= Theod. § 62 et 75 ed. Gildetn.), denique. De uirtutihus Hierusalem, cf. aupra p. 21, 1 88. hierusolima V hinc duae columnae PV 19 nicopolg V 22 bettartt V

26 ItineraHierosolymitana

w<

601 1 Fit omnis summa a Constantinopoli usque Hieru-

2 salem milia undecies centena LXIUI, muta-

3 tiones LXVIin, mansiones LVIII.

4 Item per Nicopolim Caesaream milia LXXIII S,

5 mutationes V, mansiones III. *

10

6 Item ab Heraclea per Macedoniam.

7 mutatio Aerea mil XVI

8 mansio Kegisto mil XII

9 mutatio Bedizo mil XH

10 Ciuitas Apris mil XII

G02 1 mutatio Zesutera mil XII

2 Finis Europae et Bhodopeae.

3 mansio Sirogellis mil X

4 mutatio Drippa mil XIIII

5 mansio Gipsila . . mil XH i5

6 mutatio Demas mil XII

7 Ciuitas TraianopoH mil XIH

8 mutatio ad Unimpara mil VIII

9 mutatio Salei mil VII S

10 mutatio Melalico mil VIII 20

11 mansio Berozicha mil XV

603 1 mutatio Breierophara mil X

6—^1 cf. It. Ant. p. 332, 6—331, 8; 16—21 cf. It. Ant. p. 322, 6—1

1 seqq. hic dcsunt duo folia in cod. Veronefisi. 2 LX. IIII mt P singuli numeri collecli faciunt MCXXXXVII, sed duo uersus nume- ris carent; aummcie autem septem itinerum in codice P indicaiae rfficiunt MCXIII .3 sunt mutationes GII, mansiones LIII; si summas in codice scriptas collegeris, efficientur mutationes XCIIII, mansiones LVIII. 4 per nicopoli caeearea P numeri collecti efficiunt LXVIIl 6 ma- chedonia P 8 resieto It. Ant. p. 332, 5 syracella It. Ant. p. 332, 3 15 gripsala corr. 2. m. P gypsala It. Ant. p. 332, 2 16 dymis It.

Ant. xh 333, 4 et 322, 5 18 timpiro It. Ant. p. 322, 3 20 milolito It. Ant. p. 322, 2 21 brendice It. Ant. p. 322, 1 brizice It. Ant.

p. 331, 8

Itin. Bnrdigal en 8 e 27

Wess.

603 2 Ciuitas Maximianopoli mil X

3 mutatio Ad Stabulo Dio<medi8> . . . mil XII

4 mutatio Bumbodona mil X

5 Ciuitas Epyrum mil X

5 6 mutatio Purdis mil VIII

7 Finis Bhodopeae et Macedoniae.

8 mansio Hercontroma mil VIIII

9 mutatio Neapolim mil VIIII

10 Ciuitas Philippis mil X

10 604 1 ubi Paulus et Sileas in carcere fuerunt.

2 mutatio ad Duodecimum mil XII

3 mutatio Domeros mil VII

4 Ciuitas Amphipolim mil XIII

5 nmtatio Pennana mil X

15 6 mutatio Euripidis mil X

7 Ibi positus est Euripidis poeta.

605 1 mansio ApoUonia mil XI

2 mutatio Heracleustibus mil XI

3 mutatio Duodea mil XIIII

w 4 Ciuitas Thessalonica mil XUI

5 mutatio Ad Decimum mil X

6 mutatio Gephira mil X

606 1 Ciuitas Pelli, unde fuit Alexander Magnus 2 Macedo mil X

as 3- mutatio Scurio mil XV

4 Ciuitas Edissa mil XV

1-26 cf. It. Ant. p. 331, 6—330, 5 et 321, 5-319, 3

2 stabnlo dio. ni^ XII P stabolo diomedis It Ant. p. 331, 5

3 rnmbodona eadem esse tUdetur aique cosinto It. Ant. p. 321, 4 4 to- piro It. Ant. p. 321, 3 otopisco It Ant p. 331, 4 7 acontisma It Ant p. 321, 2 et 331, 3 8 VIIII corr. 2. m. P 11 ad duo-

decim. P 13 amphipholim P 15 peripidis P 16 euripidis poet (^ 2. m.) P 17 appollonia P 19 duo dea P 23 polli P dio cletianopolis It Ant p, 330, G 26 edessa It Ant. p. 330, 5

28 ItineraHierosolymitana

Wew.

606 5 mutatio Ad Duodecimum mil XII

6 mansio Cellis mil XVI

7 mutatio Grande mil Xini

8 mutatio Melitonus mil XIIII

9 Ciuitas Heraclea mil XIII 5

607 1 mutatio Parambole mil XII

2 mutatio Brucida mil XVnil

3 Finis Macedoniae et Epiri.

4 Ciuitas Cledo mil XIII

5 mutatio Patras mil XII lo

6 mansio Claudanon mil IIII

7 mutatio In Tabemas mil VIIII

8 mansio Grandauia mil VIIII

608 1 mutatio Treiecto mil VIIII

2 mansio Hiscampis mil Vnil 15

3 mutatio Ad Quintum mil VI

4 mansio Coladiana mil XV

5 mansio Marusio mil XIII

6 mansio Absos mil XIIII

7 mutatio Stefanaphana mil XE 20

8 Ciuitas ApoUonia mil XVIII

9 mutatio Stefana mil XH

10 mansio Aulona treiectum mil XII

609 1 Fit omnis summa ab Heraclea per Macedoniam

2 Aulona usque milia DCLXXXVIII, muta- »5

3 tiones LVHI, mansiones XXV.

4 Trans mare stadia mille, quod facit milia centum,

5 et uenis Odronto mansio mille passus.

6 mutatio Ad Duodecimum mil XHI

2-28 cf, It Ant, p. 330, 4—329, 1 2 cf, It, Ant. p, 319, 2

1 ad duo decimn P 8 ephyri P 24 per machedoniam P 25 nv- meri collecti efficiunt DCLXXVIIII S 26 mutationes swnt LVIIII 28 hydrunto It. Ant. p. 118, 4 et 329, 1

Itin. Bnrdigalense 29

609 7 mansio Clipeas mil XII

8 mutatio Valentia mil XIII

9 Ciuitas Brindisi mil XI

10 mansio Spilenaes mil XIIII

11 mutatio Ad Decimum mil XI

12 Ciuitas Leonatiae mil X

13 mutatio Turres Aurilianaa mil XV

14 mutatio Turres luliana mil VIIII

15 Ciuitas Beroes mil XI

> 16 mutatio Butontones mil XI

610 1 Ciuitas Rubos mil XI

2 mutatio Ad Quintodecimo mil XV

3 Ciuitas Canusio mil XV

4 mutatio Undecimum mil XI

i 5 Ciuitas Serdonis mil XV

6 Ciuitas Aecas mil XVIII

7 mutatio Aquilonis mil X

8 Finis Apuliae et Campaniae.

9 mansio Ad Equum Magnum mil VIII

0 10 mutatio uicus Pomo Nouo mil XII

11 Ciuitas Beneuento mil X

12 Ciuitas et mansio Claudiis mil XU

13 mutatio Nouas mil VIIII

14 Ciuitas Capua mil XII

5 611 1 Fit sumroa ab Aulona usque Capua

1—19 cf. It Ant. p, 118, 3--115, 7 3—9 cf. It. Ant. p. 315, 2-^6 19—24 cf. It Ant. p. 112, 2—111, 7

1 lupias lU Ant. p. 118, 3 3 brundisium It, Ant. p, 118, 2 4 spe- luncas mpm. XX It. Ant. p, 118, 1 6 egnatiae It. Ant. p. 117, 4

7 turribus It Ant. p. 117, 3 9 uaria It Ant p. 117, 2 barinm p. 315, 2 XV ex XI corr. 2. m. P 10 butuntoneB corr. 2. m. P butruntus

It Ant p. 117, 1 12 ad quinto decimo corr, 2. m. P 15 erdonias

V

It. Ant p. 116, 2 18 apoliae carr. 2. m, P 19 aequum P equo tutico It Ant p. 112, 2 22 caudie It. Ant p. 111, 9

30 ItineraHierosolymitana

611 2 milia CCLXXXVim, mutationes

3 XXV, mansiones XIII.

4 mutatio Ad Octauum mil VIII

5 mutatio Ponte Campano mil VIIII

6 Ciuitas Sonuessa mil Vlin s

7 Ciuitas Menturnas mil VIIII

8 Ciuitas Formis mil VIIII

9 Ciuitas Fundis mil XII

10 Ciuitas Tarracina mil XIII

11 mutatio Ad Medias mil X lo

12 mutatio Appi Foro mil VIIU

612 1 mutatio Sponsas mil VII

2 Ciuitas Aricia et Albona mil XIIII

3 mutatio Ad Nono mil VII

4 in urbe Koma mil VIIII i5

5 Fit a Capua usque ad urbem Romam milia CXXXVI,

6 mutationes Xnil, mansiones VIUI.

7 Fit ab Heraclea per Aulona in urbe Roma usque

8 milia undecies centena Xm, muta-

9 tiones XVII, mansiones XLVL »o

10 Ab urbe Mediolanium.

11 mutatio Rubras mil VIUI

6—15 cf. It Ant. p. 109, 1-107, 2 1 CCLXXXVini recte^ ai iter maritimum omiseris. Cum ah Hydrunto usque Equo Tutico p. 115, 8 CCXXXV mpm statuantur, db Equo Tutico Capuam mpm Llll It Ant, p, 111, 7, idem fere numerus (CCLXXXVIII) efficitur. 2 mansiones sunt XIIII 5 sinuessa It Ant, p. 108, 4 6 mintumiB It, Ant. p. 108, 3 7 hinc denuo incipit

c

cod. V tarragina corr. 2. m. P terracina It. Ant p. 107, 5 (tarracina P)

•d

9 mil Vni V 13 aritia et albuna V 14 ad iontt V 16 usque urbe roma corr. 1. m. V urb6 romft (-— ' corr. 2. m.) P numeri collecti

efficiunt CXXV; CXXIIIl effiduntur ex It Ant p. 107, 2—109, t mutationes sunt XIJI 18 eraclea V 19 mil. XI centena mil. Xlll V hunc numerum efficiunt trium itinerum eummae supra indieatae, numeri sinffuli collecti faciunt MXCIU s

Itin. Bnrdigalen 86 31

613 1 mutatio Ad Vicensimum mil XI

2 mutatio Aqua Viua mil XII

3 Ciuitas Ucriculo mil XII

4 Ciuitas Narniae mil XII

5 5 Ciuitas Interamna mil VUII

6 mutatio Tribus Tabernis mil III

7 mutatio Fani Fugitiui mil X

8 Ciuitas Spolitio mil VII

9 mutatio Sacraria mil VIII

0 10 Ciuitas Treuis mil IIII

11 Ciuitas Fulginis rail V

614 1 Ciuitas Foro Flamini mil III

2 Ciuitas Noceria mil XII

3 Ciuitas Ptanias mil VIII

i 4 raansio Herbelloni mil VII

5 mutatio Ad Hesis mil X

^ 6 mutatio Ad Cale mil XIIII

7 mutatio Intercisa mil VIIII

615 1 Ciuitas Foro Simproni mil VIIII

j 2 mutatio Ad Octauo mil VIIII

3 Ciuitas Fano Fortunae mil VIII

4 Ciuitas Pisauro

5 mil XXIIII

3-23 cf. It Ant. p. 125, 1—126, 4

1 ad am. V uicesimtl V 8 uericulo corr. 2, m. ex ucriculo P Qcricolo nians V utriculi ciuitas It. Ant. p. 125, 1 4 namia ciuitas li. Ant. p. 125, 2 5 interamnia ciuitas mil VIII {al. VIIIIj It. Ant. p. 125, 3 6 taemis V 7 fugenui V 9 seraria V 10 tranes V 12 flameni V foro Flamini uicus It. Ant. p. 1^5, 5 15 eibello V

heluillo uicus It. Ant. p. 125, 6 16 adesse V 17 ad calce V

calle uicus It. Ant p. 125, 7 19 eemproni F It. Ant. p. U26, 1

20 ad octanum V 21 furtune V 22 ss. quae codices tradunt corrupia esse apparet; rede Parthey Wesseiingum sectUus: Exspectaueris Ciuitas Pisauro . . . mil VIII | Ciuitas Arimino . . . mil XXIIII. Fit a Roma Qsqne Ariminum milia CCXXIIII, mutationes XXIIII, mansiones XIIII. ef. It. Ant. p. m, 3 et 4

32 ItineraHierosolymitana

Weaa.

615 6 usque Ariminum

7 mutatio Conpetu mil XII

8 Ciuitas Cesena mil VI

G16 1 Ciuitas Foro Populi mil VI

2 Ciuitas Foro Liui mil VI s

3 Ciuitas Fauentia mil V

4 Ciuitas Foro Comeli mil X

5 Ciuitas Claterno mil XTTT

6 Ciuitas Bononia mil X

7 mutatio Ad Medias mil XV lo

8 mutatio Victuriolas mil X

9 Ciuitas Mutena mil III

10 mutatio Ponte Secies mil V

11 Ciuitas Regio mil VHI

12 mutatio Canneto mil X i6

13 Ciuitas Parme mil Vm

14 mutatio Ad Tarum mil VII '

15 mansio Fidentiae mil VIII

16 mutatio Ad Fonteclos mil VIII

17 Ciuitas Placentia mil XIII ao

617 1 mutatio Ad Bota mil XI

2 mutatio Tribus Tabemis mil V

3 Ciuitas Laude mil VIIII

4 mutatio Ad Nonum mil VII

5 Ciuitas Mediolanum mil VII 23

3—25 cf, It, Ant. p. 1:26, 10—127, 9

1 usqui ad rimina V 4 foropuli V 5 hic tieraiM a librario omis- 8US 2. manu in spatio guod est inter lineam 4 et 6 additm eat V maii foro liti V 6 numero VII 1, m. eraso 2. m. X ecriptum est in codice V inter Caeaenam et Fauentiam XXIIIl milia paamum interesse feruntur It. Ant, p, 126, 11 11 uictoriolas V 12 motena V mutina It. Ant. p. 127, 3 16 parma ciuitae It, Ant. p. 127, 5 18 sidoncie V fidentiola uicus It Ant. p. 127, 6 19 fonteclus V 21 post mut. /// rasura trium litterarum V 23 VIII V a Placentia usque Laude

XXIIII m. p. feruntur It. Ant. p. 127, 8 25 mediolanium V

Itin. Burdigalense 33

Weas.

617 6 Fit omnis summa ab urbe Roma Mediolanium

7 usque milia CCCCXVI,

8 mutationes XLII, mansiones XXIIII.

1 cf. It, Ant p. 123, 8 et 9

1 omnes V mediolano V 2 mille corr, 2. m. in raiJ P mii

CCCCXCI, mnt XLini, mans, XXXIIII V Ab urbe usque Mediolanum mpm CCCCXXXIll coUocantur It. Ant. p. 123, 9; eandem sumtnam ^utneri coUecii p, 1:24, 8—127, 9 efficiunt. Numeri Itinerarii Hiero- solymitani coUecH faciunt miUa CCCCXVII, mutationes mnt XLVIII, mansionea XXVIII EXPLICIT ITINERARIVM P

ZXXVIIII Ilin. Hl«rotol.

S. SILVIAE, QVAE FERTVR,

PEREGRINATIO AD LOCA SANCTA

A = cod. ArretinuB b. XI.

(MVLTA DESVNT)

ostendebantur iuita scripturas. Interea ambulantes perue- [31] ninaus ad quendam locum, ubi se tamen montes illi, inter

5 quos ibamus, aperiebant et faciebant uallem infinitam ingens, planissimam et ualde pulchram, et trans uallem apparebat mons sanctus Dei Syna. Hic autem locus, ubi se montes aperiebant, iunctus est cum eo loco, quo sunt memoriae concupiscentiae. In eo ergo loco cum uenitur, ut tamen 2

10 commonuerunt deductores sancti illi, qui nobiscum erant, dicentes: consuetudo est, ut fiat hic oratio ab his qui ueniunt, quando de eo loco primitus uidetur mons Dei: sicut et nos fecimus. Habebat autem de eo loco ad montem Dei forsitan quattuor milia totum per ualle illa, quam dixi

15 ingens.

Vallis autem ipsa ingens est ualde^ iacens subter latus 2 montis Dei, quae habet forsitan, quantum potuimus uidentes aestimare aut ipsi dicebant, in longo milia passos forsitan sedecim, in lato autem quattuor milia esse appellabant. Ipsam

io ergo uallem uos trauersare habebamus, ut possimus montem ingredi. Haec est autem uallis ingens et planissima, in qua 2 filii Israhel commorati sunt his diebus, quod sanctus Moyses ascendit in montem Domini, et fuit ibi quadraginta diebus et quadraginta noctibus. Haec est autem uallis, in qua factus

25 est uitulus, qui locus usque in hodie ostenditur; nam lapis grandis ibi fixus stat in ipso loco. Haec ergo uallis ipsa est,

8 cf. Num. 11, 34 22 cf. Exod. 24. 18 24 cf. Exod. 32 1 numeris undnis inclusis in margine indicantur paginae codicis 4 sex A se Gamurnni {2) et Sittl 6 planiesima A 7 mons dei

sanctus Syna Gholodniak 8 qni A 18 estiniare A 23 fortasse dei

A = cod. Arretinus s. XI.

(MVLTA DESVNT)

ostendebantur iuita scripturas. Interea ambulantes perue- [31] nimus ad quendam locum, ubi se tamen montes illi, inter

b quos ibamus, aperiebant et faciebant uallem infinitam ingens, planissimam et ualde pulchram, et trans uallem apparebat moDS sanctus Dei Syna. Hic autem locus, ubi se montes aperiebant, iunctus est cum eo loco, quo sunt memoriae concupiscentiae. In eo ergo loco cum uenitnr, ut tamen 2

lo commonuerunt deductores sancti illi, qui nobiscum erant, dicentes: consuetudo est, ut fiat hic oratio ab his qui ueniunt, quando de eo loco primitus uidetur mons Dei: sicut et nos fecimus. Habebat autem de eo loco ad montem Dei forsitan quattuor milia totum per ualle illa, quam dixi

15 ingens.

Vallis autem ipsa ingens est ualde, iacens subter latus 2 montis Dei, quae habet forsitan, quantum potuimus uidentes aestimare aut ipsi dicebant, in longo milia passos forsitan sedecim, in lato autem quattuor milia esse appellabant. Ipsam

20 ergo uallem nos ti-auersare habebamus, ut possimus montem ingredi. Haec est autem uallis ingens et planissima, in qua 2 filii Israhel commorati sunt his diebus, quod sanctus Moyses ascendit in montem Domini, et fuit ibi quadraginta diebus et quadraginta noctibus. Haec est autem uallis, in qua factus

25 est uitulus, qui locus usque in hodie ostenditur; nam lapis grandis ibi fixus stat in ipso loco. Haec ergo uallis ipsa est,

8 cf. Num. 11, 34 22 cf. Exod. 24, 18 24 cf. Exod. 32 1 numeris uncinis inclusis in margine indicantur paginae codicis 4 sex A se Gamurrini (2) et Sittl 6 planiBsima A 7 mons dei

sanctus Sjna Cholodniak 8 qui A 18 estimare A 28 fortasse dei

38 ItineraHierosolymitana

m cuius capite ille locus est, ubi sanctus Moyses cum pasceret pecora soceri sui, iterum locutus est ei Deus de rubo in

3 igne. Et quoniam nobis ita erat iter, ut prius montem Dei ascenderemus, qui hinc paret, <quia> unde ueniebamus, melior ascensus erat, et illinc denuo ad illud caput uallis descen- 6 deremus, id est ubi rubus erat, quia melior descensus montis Dei erat inde: itaque ergo hoc placuit, ut uisis omnibus quac desiderabamus, descendentes a monte Dei, ubi est i-ubus, ueniremus, et inde totum per mediam uallem ipsam, qua iacet

in longo, rediremus ad iter cum hominibus Dei, qui nobis lo singula loca, quae scripta sunt, per ipsam uallem ostendebant,

4 sicut et factum est. Nobis ergo euntibus ab eo loco, ubi uenientes a Faran feceramus orationem, iter sic fuit, ut per medium transuersaremus caput ipsius uallis, et sic plecaremus

5 nos ad montem Dei. Mons autem ipse per giro quidem unus is esse uidetur; intus autem quod ingrederis, plures sunt, sed totum mons Dei appellatur; specialis autem ille, in cuius summitate est hic locus, ubi descendit maiestas Dei, sicut

[32] 6 scriptum est, in medio illorum | omnium est. Et cum hi

omnes, qui per girum sunt, tam excelsi sint, quam nun- so quam me puto uidisse, tamen ipse ille medianus, in quo descendit maiestas Dei, tanto altior est omnibus illis, ut cum subissemus in illo, prorsus toti illi montes, quos excelsos uideramus, ita infra nos essent, ac si coUiculi pennodici 7 essent. IUud sane satis admirabile est et sine Dei gratia puto 25 illud non esse, ut cum omnibus altior sit ille medianus, qui specialis Syna dicitur, id est in quo descendit maiestas Domini. taraen uideri non possit, nisi ad propriam radicem illius ueneriS; ante tamen quam eum subeas; nam posteaquam completo desiderio descenderis inde, et de contra illum uides, 30 quod, antequam subeas, facere non potes. Hoc autem, ante-

1 cf. Eiod. 3, 1 22 cf. Exod. 19, 18. 20

4 quia hinc parte Cfiolodniak qnia ipse addidi quoniam ante melior transposuit Bemard 5 et om. Bernard illuc A illinc ipse scripsi 9 to- tum] tuto Sittl 20 sunt A ipse scripsi sint 81 potest A potes Gamunini

S. Siluiaeperegrinatio 39

quam perueniremus ad montem Dei, iam referentibus fratri- bus cognoueram, et postquam ibi perueni, ita esse manifeste cognoui. Nos ergo sabbato sera ingressi sumus mont^m, et perue- 3 snientes ad monasteria quaedam susceperunt nos ibi satis humane monachi, qui ibi commorabantur, praebentes nobis omnem humanitatem; nam et ecclesia ibi est cum presbytero. Ibi ergo mansimus in ea nocte et inde maturius die dominica cum ipso presbjtero et monachis, qui ibi commorabantur,

10 coepimus ascendere montes singulos. Qui montes cum infinito labore asceuduntur, quoniam non eos subis lente et lente per girum, ut dicimus in cocleas, sed totum ad directum subis ac si per parietem et ad directum descendi necesse est singulos ipsos montes, donec peruenias ad radicem propriam illius

15 mediani, qui est specialis Syna. Hac sic ergo iubente Christo 2 Deo nostro adiuta orationibus sanctorum, qui comitabantur, et sic cum grandi labore, quia pedibus me ascendere necesse erat, (quia prorsus nec in sella ascendi poterat, tamen ipse labor non sentiebatur, ex ea parte autem non sentiebatur labor,

io quia desiderium, quod habebam, iubente Deo, uidebam com- pleri): hora ergo quarta peruenimus in summitatem illam montis Dei sancti Syna, ubi data est lex, in eo id est loco, ubi descendit maiestas Domini in ea die, qua mons fumigabat. In eo ergo loco est nunc ecclesia non grandis, quoniam et 3

85 ipse locus, id est summitas montis, non satis grandis est; quae tamen ecclesia habet de se gratiam grandem. Cum ergo, 4 iubente Deo, persubissemus in ipsa summitate, et peruenis- aemus ad hostium ipsius ecclesiae, ecce et occurrit presbyter ueniens | de monasterio suo, qui ipsi ecclesiae deputabatur, [33]

30 senex integer et monachus a prima uita, et ut hic dicunt

23 cf. Exod. 10, 18

5 quedam A 7 presbitero J.; eadem orthographia semper 10 cepimus A et sicpaasim; huius uerbi orthographia est modo cepi, m^do cepi 15 quij

que A 22 loco A 26 ^cclesia, «c etiam 40, 9 28 ecclesie A

40 ItineraHierosolymitaua

aacitis, et quid plura? qualis dignus est esse in eo loco. Occurrerunt etiam et alii presbyteri, nec non etiam et omnes monachi, qui ibi commorabantur iuxta montem illum, id est qui tamen aut inbecillitate aut aetate non fuerunt impediti.

5 Verum autem in ipsa summitate montis illius mediani nullus 5 commanet; nichil enim est ibi aliud nisi sola ecclesia et

6 spelunca, ubi fuit sanctus Moyses. Lecto ergo ipso loco omni de libro Moysi et facta oblatione ordine suo hac sic communi- cantibus nobis, iam ut exiremus de ecclesia, dederunt nobis presbyteri loci ipsius eulogias, id est de pomis, quae in ipso 10 monte nascuntur. Nam cum ipse mons sanctus Syna totus petrinus sit, ita ut nec fruticem habeat, tamen deorsum prope radicem montium ipsorum, id est seu circa illius, qui medianus est, seu circa illorum, qui per giro sunt, modica terrola est; statim sancti monachi pro diligentia sua arbusculas ponunt 15 et pomariola instituunt uel orationes et iuxta sibi monasteria, quasi ex ipsius montis ten'a aliquos fioictus capiant, quos

7 tamen manibus suis elaborasse uideantur. Hac sic ergo, posteaquam communicaueramus et dederant nobis eulogias sancti illi et egressi sumus foras hostium ecclesiae, tunc coepi 20 eos rogare, ut ostenderent nobis singula loca. Tunc statim illi sancti dignati sunt singula ostendere. Nam ostenderunt nobis speluncam illam, ubi fuit sanctus Moyses, cum iterato ascendisset in montem Dei, ut acciperet denuo tabulas, postea- quam priores illas fregerat peccante populo, et cetera loca, ss quaecumque desiderabamus, uel quae ipsi melius nonerant,

8 dignati sunt ostendere nobis. Illud autem uos uolo scire, dominae uenerabiles sorores, quia de eo loco, ubi stabamus, id est in giro parietes ecclesiae, id est de sumraitate montis

7 cf.' Exod. 33, 22 23 cf. Exod. 34 25 cf. Exod. 32. 19

4 inbeccillitate A etate A 7 omnia A omni scripai cum Cho- lodniak 9 erirem; A 14 nerrola A terrola Cholodniak 16 ora- tiones] nihil viutandum est; cf. i^idicem s. u. uel et oratio 17 suspicor emendandum esse: qua sibi 28 quia] qui A quod Gamurrini (8) quia scripsi cum Cholodniak

S. Silniaeperegrinatio 41

ipsius mediani, ita infra dos uidebantur esse illi montes, quos primitus uix ascenderamus, iuxta istum medianum^ in quo stabamus, ac si essent illi coUiculi, cum tamen ita infiniti essent, nt non me putarem aliquando altiorea uidisse, nisi quod hic

5 medianus eos nimium praecedebat. Egjptum autem et Pale- stinam et mare rubrum et mare illud Parthenicum, quod mittit Alexandriam, nec non et fines Saracenomm infinitos ita snbter nos inde uidebamus, ut credi uix possit; quae tamen singula nobis illi sancti demonstrabant.

10 Completo ergo omni desiderio, quo festinaueramus | ascen- 4 [34] dere, coepimus iam et descendere ab ipsa summitate montis Dei, in qua ascenderamus, in alio raonte, qui ei periunctus est, qui locus appellatur in Choreb; ibi enim est ecclesia. Nam 2 hic est locus Choreb, ubi fuit sanctus Helias propheta, qua

15 fugit a facie Achab regis, ubi ei locutus est Deus dicens: quid tu hic Helias? sicut scriptum est in libris regnorum. Nam et spelunca, ubi latuit sanctus Helias, in hodie ibi ostenditur ante hostium ecclesiae, quae ibi est; ostenditur etiam ibi altarium lapideum, quem posuit ipse sanctus Helias

•20 ad olFerendum Deo, sicut et illi sancti singula nobis ostendere dignabantur. Fecimus ergo et ibi oblationem et orationem 3 impensissimam, et lectus est ipse locus de libro regnorum: id enim nobis uel maxime f ea desideraueram semper, ut ubi- cumque uenissemus, semper ipse locus de libro legeretur.

» Pacta ergo et ibi oblatione accessimus denuo ad alium locum 4 non longe inde ostendentibus presbyteris uel monachis, id est ad eum locum, ubi steterat sanctus Aaron cum septuaginta senioribus, cum sanctus Moyses acciperet a Domino legem ad filios Israhel. In eo ergo loco, licet et tectum non sit, tamen

16 III Reg. 19, 9 27 cf. Exod. 24, 9—14

5 egyptum sic semper A palestinam sie semper A 6 illut A

qao mittit Cholodniak 18 que A 23 locum aperte corruptum

emendare conatus est Gamurrini: uel maxime desiderii fuerat. Ipse ten- taui: uel maxime consuetudinis erat semper, ut ubicumque ad ea loca, quae desideraueram, uenissemus, semper e. q. s.

42 ItineraHierosolymitana

petra ingens est per girum habens planitiem supra se, in qua stetisse dicuntur ipsi sancti; nam et in medio ibi quasi alta- rium de lapidibus factum habet. Lectus est ergo et ibi ipse locus de libro Moysi et dictus unus psalmus aptus loco; ac sic facta oratione descendimus inde. 5

5 Ecce et coepit iam esse hora forsitan octaua, et adhuc nobis superabant milia tria, ut perexiremus montes ipsos, quos ingressi fueramus pridie sera; sed non ipsa paiie exire habebamus, qua intraueramus, sicut superius dixi, quia necesse nos erat et loca omnia sancta ambulare et monasteria, quae- 10 cumque erant ibi, uidere et sic ad uallis iUius, quam superius dixi, caput exire, id est huius uallis, quae subiacet monti Dei.

6 Propterea autem ad caput ipsius uallis exire nos necesse erat, quoniam ibi erant monasteria plurima sanctorum hominum et ecclesia in eo loco, ubi est rubus; qui rubus usque in hodie 15

7 uiuet et mittet uirgultas. Ac sic ergo perdescenso monte Dei peruenimus ad rubum hora forsitan decima. Hic est autem rubus, quem superius dixi, de quo loeutus est Dominus Moysi in igne, qui est in eo loco, ubi monasteria sunt plurima et ecclesia in capite uallis ipsius. Ante ipsara autem ecclesiam 20

[35] hortus est gratissimus, ha | bens aquam optimam abundantem,

8 in quo horto ipse rubus est. Locus etiam ostenditur ibi iuxta, ubi stetit sanctus Moyses, quando ei dixit Deus: solue cor- rigiam calciamenti tui et cetera. Et in eo ergo loco cum peruenissemus, hora decima erat iam et ideo, quia iam »5 sera erat, oblationem facere non potuimus. Sed facta est oratio

in ecclesia nec non etiam et in horto ad rubum; lectus est etiam locus ipse de libro Moysi iuxta cousuetudinem; et sic, quia sera erat, gustauimus nobis loco in horto ante mbum cum

23 Exod. 3, 6

4 hac sed h lineola perducta deleto A 6 c^pit sic saepe A 9 quia A qua Gamurrini 10 quecumque A 11 ad] aut A ad scripsi cum

Gaviurrini {2) 12 montis A monti emendauit Gamurrini 17 est ipse addidi probante Bernardo 29 locum A loco ipae scripsi, cf. Krit. Beitr. p. 12, probante Bemardo gustatiimus aliquantulum coni. Gamurrini

S. Silniaeperegrinatio 43

sanctis ipsis; ac sic ergo fecimus ibi mansionem. Et alia die maturius uigilantes rogauimus presbyteros, ut et ibi fieret oblatio, sicut et facta est.* £t quoniam nobis iter sic erat, ut per ualle illa media, 5

5 qua tenditur per longum, iremus, id est illa ualle, quam supeiius diii, ubi sederant filii Israhel, dum Moyses ascen- deret in montem Dei, et descenderet: itaque ergo singula, quemadmodum uenimus per ipsam totam uallem, semper nobis sancti illi loca demonstrabant. Nam in primo capite 2

10 ipsius uallis, ubi manseramus et uideramus rubum illum, de quo locutus est Deus sancto Moysi in igne, uideramus etiam et illum locum, in quo steterat ante rubum sanctus Moyses, quando ei dixit Deus: solue corrigiam calcia- menti tui, locus enim, in quo stas, terra sancta

16 est Ac sic ergo cetera loca, quemadmodum profecti sumus 3 de rubo, semper nobis coeperunt ostendere. Nam et monstra- uerunt locum, ubi fuerunt castra filiorum Israhel his diebus, quibus Moyses fuit in montem. Monstrauerunt etiam locum, ubi factus est uitulus ille; nam in eo loco fixus est usque in

to hodie lapis grandis. Nos etiam, quemadmodum ibamus, de 4 contra uidebamus summitatem montis, quae iuspiciebat super ipsa ualle tota, de quo loco sanctus Moyses uidit filios Israhel habentes choros his diebus, qua fecerant uitulum. Ost^derunt etiam petram ingentem in ipso loco, ubi descendebat sanctus

« Moyses cum lesu filio Naue, ad quam petram iratus fregit tabulas, quas afferebat. Ostenderunt etiam, quemadmodum 5 per ipsam uallem unusquisque eorum abitationes habuerant, de quibus abitationibus usque in hodie adhuc fundaraenta parent, quemadnaodum fuerunt lapide girata; ostenderunt etiam

80 locum, ubi filios Israhel iussit currere sanctus Moysos de

13 Exod. 3, 5 25 cf. Exod. 32, 19 30 cf. Exod. 32, 27

r

7 ego A 8 que ad modura A 21 que A 25 quem A Ti ante abitationes littera h erasa est 28 ad huc A 30 filios corr. ex

iiliis A

44 ItineraHierosolymitana

Gporta inporta, regressus a monte. Item ostenderunt nobis

locum, ubi incensus est uitulus ipse iubente sancto Moyse,

[36] quem | fecerat eis Aaron. Item ostenderunt torrentem illum,

de quo potauit sanctus Moyses filios Israhel, sicut scriptum

7est in Exodo. Ostenderunt etiam nobis locum, ubi de spiritu 5 Moysi acceperunt septuaginta uiri. Item ostenderunt locum, ubi filii Israhel habuerunt concupiscentiam escarum. Nam ostenderunt nobis etiam et illum locum, qui appellatus est incendium, quia incensa est quaedam pars castrorum, tunc

8qua orante sancto Moyse cessauit ignis. Ostenderunt etiam 10 et illum locum, ubi eis pluit manna et coturnices. Ac sic ergo singula, quaecumque scripta sunt in libris sanctis Moysi facta fuisse in eo loco, id est ea in ualle, quam dixi subiacere monti Dei, id est sancto Syna, ostensa sunt nobis; quae quidem omnia singulatim scribere satis fuit, quia nec retineri 15 poterant tanta, sed cum leget aifectio uestra libros sanctos

OMoysi, omnia diligentius peruidet, quae ibi facta sunt. Haec est ergo uallis, ubi celebrata est pascha completo anno pro- fectionis filiorum Israhel de terra Egypti, quoniam in ipsa ualle filii Israhel commorati sunt aliquandiu, id est donec w sanctus Moyses ascenderet in montem Dei, et descenderet primum et iterato; et denuo tandiu ibi inmorati sunt, donec fieret tabemaculum, et singula, quae ostensa sunt in montem Dei. Nam ostensus est nobis et ille locus, in quo confixum a Moyse est primitus tabernaculum, et perfecta sunt singula, 25 lOquae iusserat Deus in montem Moysi, ut fierent. Vidimus etiam in extrema iam ualle ipsa memorias concupiscentiae,

2 cf. Exod. 32, 20 3 cf. Exod. 17, 5 5 cf. Num. 11, 25

7 cf. Num. 11, 4 9 cf Num. 11, 3 11 cf. Exod. 16, 13 et 14

1 ad montem A a monte ipse scripsi ostenderunt torrentem, sed

per uocabulum torrentem lineola ducta est A 4 portauit A potanit

i

Gamurrini filos A 9 quedam^ 12 quecumque^ 15 satis longum Cholodniak retinere A retineri scripsi cum Sittl et Cholodniak 16 sancti Cholodniak cf. 44, 12 et 46, 17 24 confix; mos esset A confixom Mosis esset Woelfflin, Archiv f. lat. Lex. IV p. 274 confixum Mojsi e&t Pomialoicsky confixit Moyses set Cholodniak confixum a Moyse est scripsi

S. Siluiaeperegrinatio 45

in eo tamen loco, in quo denuo reuersi sumus ad iter nostrum, hoc est ubi exeuntes de ualle illa grande reingressi sumus uia, qua ueneramus, inter montes illos, quos superius dixeram. Nam etiam ipsa die accessimus et ad ceteros monachos ualde

5 sanctos, qui tamen pro aetate aut inbecillitate occun*ere in monte Dei ad oblationem faciendam non poterant; qui tamen nos dignati sunt in monasteriis suis aduenientes ualde humane suscipere. Ac sic ergo uisa loca sancta omnia, quae desidera-11 uimus, nec non etiam et omnia loca, quae filii Israhel tetigerant

10 eundo uel redeundo ad montem Dei, uisis etiam et sanctis uiris, qui ibi commorabantur, in nomine Dei regressi sumus in Faran. Et licet semper Deo in omnibus gratias agere 12 debeam, non dicam in his tantis et talibus quae circa me conferre dignatus est indignam et non merentem, ut peram-

15 bularem omnia loca, quae mei meriti non erant, tamen etiam et illis omnibus sanctis nec sufficio gi-atias agere, qui meam paruitatem dignabantur in suis monasteriis libenti animo 8U8cipere uel certe per omnia loca | deducere, quae ego semper [37] iuxta scripturas sanctas requirebam. Plurimi autem ex ipsis

to sanctis, qui in montem Dei uel circa ipsum montem commora- bantur, dignati sunt nos usque in Faran deducere, qui tamen fortiori corpore erant.*

Ac sic ergo cum peruenissemus Faran, quod sunt a monte 6 Dei miiia triginta et quinque, necesse nos fuit ibi ad resumen-

25 diun biduo immorari. Ac tertia die inde maturantes uenimus denuo ad mansionem, id est in desertum Faran, ubi et euntes manseramus, sicut et superius dixi. Inde denuo alia die facientes aquam et euntes adhuc aliquantulum inter montes peruenimus ad mansionem, quae erat iam super mare, id est in eo loco,

^ ubi iam de inter montes exitur et incipitur denuo totum iam iuxta mare ambulari, sic tamen iuxta mare, ut subito fiuctus animalibus pedes caedat, subito etiam et in centum et in

5 p etate il per etate Pomialowsky 15 erant] an erat? 23 fa- ram A qao Cholodniak 27 facientes arcam Purser in editione Bemardiana iter facientes ad aquam Cholodniak 32 cedat A

46 ItineraHierosolymitana

ducentos passus, aliquotiens etiam et plus. quam quingentos passus de mari per heremum ambuletur; uia enim illic penitus

2 non est, sed totum heremi sunt arenosae. Faranitae autem, qui ibi consueuerunt ambulare cum camelis suis, signa sibi locis et locis ponent, ad quae signa se tendent, et sic am- s bulant per diem. Nocte autem signa cameli attendunt. Et quid plura? diligentius et securius iam in eo loco ex consuetudine Faranitae ambulant nocte, quam aliqui hominum ambulare

3 potest in his locis, ubi uia aperta est. In eo ergo loco de inter montes exiuimus redeuntes, in quo loco et euntes inter lo montes intraueramus, ac sic ergo denuo plicauimus nos ad mare. Filii etiam Israhel reuertentes a monte Dei Syna usque ad eum locum reuersi sunt per iter quod ierant, id est usque ad eum locum, ubi de inter montes exiuimus, et iunximus nos denuo ad mare rubrum, et inde nos iam iter nostrum, quo is ueneramus, reuersi sumus, filii autem Israhel de eodem loco, sicut scriptum est in libris sancti Moysi, ambulauerunt iter

4 suum. Nos autem eodem itinere et eisdem mansionibus, quibus ieramus, reuersi sumus in Glesma. In Clesma autem cum uenissemus <denuo,> necesse nos fuit et ibi denuo resumere^ 20 quoniam iter heremi arenosum ualde feceramus.

7 Sane licet terram Gesse iam nossem, id est qua primitus ad Egyptum fueram, tamen ut peruiderem omnia loca, quae filii Israhel exeuntes de Kamesse tetigerant euntes, donec peruenirent usque ad mare rubrum, qui locus nunc de castro, 25 [38] quod ibi est, appellatur Clesma: desiderii ergo fuit, ut | de Clesma ad terram Gesse exiremus, id est ad ciuitatem, quae appellatur Arabia, quae ciuitas in terra Gesse est; nam inde ipsum temtorium sic appellatur, id est terra Arabiae,

17 cf. Num. 10, 12 et 33, 36 29 cf. Gen. 46, 34 (Sept.)

1 dacentis A 3 faranite A 12 ad montem A a monte seripsi 13 iierba: reuersi sunt— usque ad eum locum a Ubrario omissa in infima pagina tninoribtis litterulis scripta exstant 20 necesae nos fuit denuo et ibi denuo resumere A; prius denuo post uenissemus transposui 22 terra A nosse A 26 qui ibi est A

S. Siluiae peregrinatio 47

terra lesse, quae tamen terra Egypti pars est, sed melior satis quam omnis Egyptus est. Sunt ergo a Clesma, id est a 2 mare rubro, usque ad Arabiam ciuitatem mansiones quattuor per heremo, sic tamen per heremum, ut cata mansiones

5 monasteria sint cum militibus et praepositis, qui nos dedu- cebant semper de castro ad castrum. In eo ergo itinere sancti qui nobiscum erant, hoc est clerici uel monachi, ostendebant nobis singula loca, quae semper ego iuxta scripturas require- bam; nam alia in sinistro, alia in dextro de itinere nobis erant,

lu alia etiam longius de uia, alia in proximo. Nam michi credat 3 nolo aflfectio uestra, quantum tamen peruidere potui, filios Israhel sic ambulasse; ut quantum irent dextra, tantum reucr- terentur sinistra, quantum denuo inante ibant, tantum denuo retro reuei-tebantur, et sic fecerunt ipsum iter, donec peruenirent

i& ad mare rubrum. Nam et Epauleum ostensum est nobis, de 4 contra tamen, et Magdalum fuimus. Nam castrum est ibi nunc habens praepositum cum milite, qui ibi nunc praesidet pro disciplina romana. Nam et nos iuxta consuetudinem de- duxerunt inde usque ad aliud castrum, et locus Belsefon

s» ostensus est nobis, immo in eo loco fuimus. Nam ipse est campus supra mare rubrum, iuxta latus montis, quem superius dixi, ubi filii Israhel, cum uidissent Egyptios post se uenientes, exclamauerunt. Oton etiam ostensum est nobis, quod est iuxta 5 deserta loca, sicut scriptum est, nec non etiam et Socchoth.

» Socchoth autem est cliuus modicus in media ualle, iuxta quem colliculum fixerunt casti*a filii Israhel; nam hic est locus, ubi accepta est lex paschae. Pithona etiam ciuitas, quam aedi- 6 ficauerunt filii Israhel, ostensa est nobis in ipso itinere, in

15 cf. Exod. U, 2(Sept.) 22 cf. Exod. 14, 10 23 cf. Exod. 13, 20 25 cf. Exod. 12, 07 26 cf. Exod. 12, 43 27 cf. Exod. 1, 11

5 monasteria coir. ex manasteria A 15 ostens; A 16 fuimus] fines Cholodniak 18 romanarum A, aed syllaba rum lineola perdttcta deleta 19 locus Belsefon] ioe belsefon ex ioe belsepon corr, A inde Belsephon Mommsen, Berl. Sitzungsherichte 1887, p. 361 castrum i. e. Belsephon coni. Purser in ed. Bemard. 20 ostensum A 27 edificauerunt A

48 ItineraHierosolymitana

eo tamen loco ubi iam fines Egypti intrauimus. relinquentes iam terras Saracenorum; nam et ipsud nunc Fhitona castrum

7 est. Heroum autem ciuitas, quae fuit illo tempore, id est ubi occurrit loseph patri suo lacob uenienti, sicut scriptum est in libro Genesis, nunc est come, sed grandis, quod nos 6 dicimus uicus. Nam ipse uicus ecclesiam habet et martyria et monasteria pluiima sanctorum monachorum, ad quae singula uidenda necesse nos fuit ibi descendere iuxta consuetudinem,

8 quam tenebamus. Nam ipse uicus nuuc appellatur Hero, quae [39] taraen Hero | a terra lesse miliario iam sexto decimo est, lo

nam in finibus Egypti est; locus autem ipse satis gratus

9 est, nam et pars quaedam fluminis Nili ibi currit. Ac sic ergo exeuntes de Hero peruenimus ad ciuitatem, quae appellatur Arabia, quae est ciuitas in terra lesse. Unde scriptum est dixisse Pharaonem ad loseph: In meliori terra Egypti is colloca patrem tuum et fratres in terra lessen, in terra Arabiae.

8 De Arabia autem ciuitate quattuor milia passus sunt Ba- messen. Nos autem, ut ueniremus ad mansionem Arabiae, per media Bamesse transiuimus, quae Bamessen ciuitas nunc ao campus est, ita ut nec unam habitationem habeat. Paret sane, quoniam et ingens fuit per girum et multas fabricas habuit: ruinae enim ipsius, quemadmodum collapsae sunt, in hodie

2 infinitae parent. Nunc autem ibi nichil aliud est, nisi lantum imus lapis ingens thebeus, in quo sunt duae statuae excisae, 25 ingentes, quas dicunt esse sanctorum hominum, id est Moysi

et Aaron; nam dicent, eo quod filii Israhel in honore ipsorum

3 eas posuerint. Et est ibi praeterea arbor sicomori, quae dicitur a patriarchis posita esse; nam iam uetustissima est et ideo permodica est, licet tamen adhuc fructus afferat. Nam cui- so

5 cf. Gen. 46, 29 14 Gen. 47, 6

r

3 heroum A 5 comes A come Gamurrini 11 gran dis /a^ao

Pomialotosky 12 quedam A 13 que A 25 exclusae A excusae Sittl excelsae Cholodniak excisae scripsi, quod idem Pomialotcskio ueri simle uidetur

S. Silaiaeperegrinatio 49

camque incommoditas fuerit, uadent ibi et toUent surculos et prode jt^Ais est. Hoc autem referente sancto episc^po de Arabia 4 cognoyimus; nam ipse nobis dixit nomen ipsius arboris, quem- adm(|ijliim appellant eam graece, id est dendros alethiae, quod 5 no^ dicimus arbor ueritatis. Qui tamen sanctus episcopus 3obis Bamessen occurrere dignatus est; nam est iam senior

' uir, uere satis religiosus ex monacho et affabilis, suscipiens peregrinos ualde bene; nam et in scripturis Dei ualde eruditus est. Ipse ergo cum se dignatus fuisset uexare et ibi nobis 5

10 occurrere, singula ibi ostendit seu retulit de illas statuas, quas dixi, ut etiam et de illa arbore sicomori. Nam et hoc nobis ipse sanctus episcopus retulit, eo quod Farao, quando uidit, quod filii Israhel dimiserant eum, tunc ille, priusquam post illos occuparet, isset cum omni exercitu suo intra Bamesse

15 et incendisset eam omnem, quia infinita erat ualde, et inde post filios Israhel fuisset profectus.

Nobis autem fortuitu hoc gratissimum euenit, ut ea die, 9 qua uenimus ad mansionem Arabia, pridie a beatissimo die epiphania esset; nam eadem die uigiliae agendae erant in

20 ecclesia. Ac sic ergo aliquo biduo ibi tenuit nos sanctus episcopus, sanctus et uere homo Dei, notus mihi iam satis | de eo tempore, a quo ad Thebaidam fueram. Ipse autem 2 [40] sanctus episcopus ex monacho est, nam a pisinno in monasterio nutritus est, et ideo aut tam eruditus in scripturis est, aut

25 tam emendatus in omni uita sua, ut et superius dixi. Nos 3 aatem inde iam remisimus milites, qui nobis pro disciplina romana auxilia praebuerant, quamdiu per loca suspecta ambu- laueramus, iam autem, quoniam ager publicus erat perEgyptum,

1 in quo moditas A incommoditas emendaui Krit. Beitr, p. 22 Ean- dem enimdationem proponit Cholodniak et nuper I. v. d. Vliet, Archiv f. lat. Lex. X p. 16 4* grece A Sgvfipo^ akr^^ia^ in margine codicis exgtat 6 ramessen corr. ex quamessen A 10 illa statna A iUas

statnas ipse scripsi 19 agende A 27 quandiu A 28 quo ei iam A quouiam scripsi cum Oamurrini (i) iter autem quo ei iam Gamurrini (2) et Bemard

XJCXVIIII Itln. Hieroaol. 4

50 ItineraHierosolymitana

quod transiebat per Arabiain ciuitatem. id est quod^^^^^^^^Bittitde Thebaida in Pelusio, et ideo iam non fuil necessc^ ^^^*^"^ ii<nre

4milites. Profiscentes ergo inde totum per terram Gess?^* ^"^ittr fecimus semper inter uineas, quae dant uinum, et xp^ ^^^m^ quae dant balsamum, et inter pomaria et agios cultiss/i,^^^ •»m)5 5 et hortos pulcherrimos iter habuimus totum super ripam fluminl? j Nili inter fundos frequentissimos, quae fuerant quondam uillae filiorum Israhel. Et quid plura? pulchriorem territorium puto

5me nusquam uidisse, quam est terra lessen. Ac sic ergo ab Arabia ciuitate iter facientes per biduo totum per terram 10 Gessen peruenimus Tatnis in ea ciuitate, ubi natus est sanctus Moyses. Haec est autem ciuitas Tathnis, quae fuit quondam

Gmetropolis Pharaonis. Et licet ea loca, ut superius dixi, iam nossem, id est quando Alexandriam uel ad Thebaidem fueram, tamen quia ad plenum discere uolebam loca, quae ambulauerunt 15 filii Israhel proficiscentes ex Bamesse usque ad montem Dei sanctum Syna, ac sic necesse fuit etiam denuo ad teiram Gessen reuerti et inde Tathnis: proficiscentes ergo de Tathnis,

7 ambulans per iter iam notum perueni Pelusio. Et inde profi- ciscens denuo, faciens iter per singulas maosiones Egypti, per 20 quas iter habueramus, perueni ad fines Palestinae. Et inde in nomine Christi Dei nostri faciens denuo mansiones ali- quot per Palestina regressa sum in Helia, id est in leruso- limam. 10 Item transacto aliquanto tempore et iubente Deo fuit 25 denuo uoluntas accedendi usque ad Arabiam, id est ad montem Nabau, in eo loco, in quo iussit Deus ascendere Moysen dicens ad eum: Ascende in montem Arabot, montem Nabau, qui est in terra Moab contra faciem leri- cho, et uide terram Chanaan, quam ego do filiis 30

12 cf. Num. 13, 23 28 Deut. 82, 49

1 transiebatur A quo mittit Ckolodnidk 6 primoe A primo

Bemard plurimos Cholodniak pulcherrimos scnpsi 11 Taphnis coni. Bemard 14 nosse A ad Alexandriam cont. Cholodniak 22 ali- quod A

S. Siluiae peregrinatio 51

'^^- Israhel in possessionem, et morere in monte ipso, l^ in quem ascenderis. Itaque ergo Deus noster lesus, qui 2 'P^ sperantes in se non deseret, etiami et in hoc uoluntati meae ^ effectum praestare dignatus est. Proficiscens ergo leruso | lima 3 [41] 5 faciens iter cum sanctis, id est presbytero et diaconibus de lerusolima et fratribus aliquantis, id est monachis, peruenimus ergo usque ad eum locum lordanis, ubi filii Israhel transierant, quando eos sanctus lesus filius Naue lordanem traiecerat, sicut scriptum est in libro lesu Naue. Nam et locus ille 10 ostensus est nobis quasi modice altior, ubi filii Suben et 6ad et dimidia tribus Manasse fecerant aram, in ea parte ripae, qua est lericho. Transeuntes ergo fluuium penienimus 4 ad ciuitatem, quae appellatur Libiada, quae est in eo campo, in quo tunc filii Israhel castra fixerant. Nam et fundamenta t5 de castris filiorum Israhel et habitationibus ipsorum, ubi commorati sunt, in eo loco in hodie parent. Campus enim ipse est infinitus subter montes Arabiae super lordanem. Nam hic est locus, de quo scriptum est: Et plorauerunt filii Israhel Moysen in Arabot Moab et lordane «0 contra lericho quadraginta diebus. Hic etiam 5 locus est, ubi post recessum Moysi statim lesus filius Naue repletus est spiritu scientiae: imposuerat enim Moy- ses manus suas super eum, sicut scriptum est. Nam ipse 6 est locus, ubi scripsit Moyses librum Deuteronomii; hic 26 etiam est locus, ubi locutus est Moyses in aures totius ecclesiae Israhel uerba cantici usque in finem huius, qui scriptus est in libro Deuteronomii. Hic est ipse locus, ubi benediiit sanctus Moyses homo Dei filios Israhel singulatim per ordinem ante obitum suum. Nos ergo cum uenissemus 7 30 in eodem campo, peraccessimus ad locum ipsum et facta est ibi oratio, lecta etiam pars quaedam Deuteronomii in eo loco nec non etiam et canticus ipsius, sed et benedictiones, quas

18 Deut. 34, 8 27 Deut. 32 28 cf. Deut. 33

13 qui A libidda A 28 de filio A dei filios scripsi, cf. Archiv f. 2at. Lex. IV p. 613 probante Bemardo 31 quedam A

4*

52 ItiueraHierosolyniitana

dixerat super filios Israhel. Et iterato post lectione facta est oratio, et gratias Deo agentes mouimus inde. Id enim nobis semper cousuetudinis erat, ut ubicumque ad loca desiderata accedere ualebamus, piimum ibi fieret oratio, deinde legeretur lectio ipsa de codice, diceretur etiam psalmus unus pertinens 5 ad rem et iterato fieret ibi oratio. Hanc ergo consuetudinem iubente Deo semper tenuimus, ubicumque ad loca desiderata

8 potuimus peruenire. Ac sic ergo, ut coeptum opus perficeretur, coepimus festinare, ut perueniremus ad montem Nabau. Euntibus nobis commonuit presbyter loci ipsius, id est de Libiade, 10 quem ipsum nobiscum rogantes moueramus de mansione, quia melius ipsa loca nouerat: dicit ergo nobis ipse presbyter: si uultis uidere aquam, quae fluit de petra, id est quam dedit Moyses filiis Israhel sitientibus, potestis uidere; si tamen

[42] uolueritis laborem uobis imponere, ut de uia camsemus | for- i&

9 sitan miliario sexto. Quod cum dixisset, nos satis auidi optati sumus ire; et statim diuertentes a uia secuti sumus presby- terum, qui nos ducebat. In eo ergo loco ecclesia est pisinna subter montem non Nabau, sed alterum interiorem, sed nec ipse longe est de Nabau; monacbi autem plurimi commanent 20 ibi uere sancti, et quos hic ascites uocant.

11 Hi ergo sancti monachi dignati sunt nos suscipere ualde humane, nam et ad salutationem suam permiserunt nos ingredi. Cum autem ingressi fuissemus ad eos, facta oratione cum ipsis eulogias nobis dare dignati sunt, sicut habent consue- s& 2tudinem dandi his, quos humane suscipiunt. Ibi ergo inter ecclesiam et monasteria in medio fluit de petra aqua ingens, pulchra ualde et limpida, saporis optimi. Tunc interrogauimus nos etiam et illos sanctos monachos, qui ibi manebant, quae esset haec aqua talis et tanti saporis. Tunc illi dixerunt: haec sa

13 cf. Exod. 17, 6 Num. 20, 8

4 uolebamus A ualebamus scrtpsi probante Bernardo 6 oratio ibi A cum signis transpositionis 11 quem] quae A 16 optati sumus A ortati (== hortati) sumus ipse conieei 19 inferiorem Cholodniak

28 soporis A

S. Siluiaeperegrinatio 53

est aqua, quam dedit sanctus Moyses filiis Israhel in hac heremo. Facta est ergo iuxta consuetudinem ibi oratio et 3 lectio ipsa de libris Moysi lecta, dictus etiam psalmus unus, et sic simul cum illis sanctis clericis et monachis, qui nobis- 5 cum uenerant, perexiuimus ad montem. Multi autem et ex ipsis monachis sanctis, qui ibi commanebant iuxta aqua ipsa, qui tamen potuerunt imponere sibi laborem, dignati sunt nobiscum ascendere montem Nabau. Itaque ergo profici- 4 scentes de eodem loco peruenimus ad radicem montis Nabau,

10 qui erat ualde excelsus, ita tamen ut pars eius maxima sedendo in asellis possit subiri, modicum autem erat acrius, quod pedibus necesse erat subiri cum labore, sicut et fac- tum est.

Peruenimus ei-go ad summitatem montis illius, ubi est nunc 12

15 ecclesia non grandis in ipsa summitate montis Nabau. Intra quam ecclesiam, in eo loco, ubi pulpitus est, uidi locum modice quasi altiorem tantum hispatii habentem quantum memoriae solent habere. Tunc ergo inten-ogaui illos sanctos, 2 quidnam esset hoc, qui responderunt: hic positus est sanctus

20 Moyses ab angelis, quoniam, sicut scriptum est, sepulturam illius nullus hominum scit: <quoniam certum est eum ab angelis fuisse sepultum. Nam memoria illius, ubi positus sit, in hodie [non] ostenditur; sicut enim nobis a maioribus, qui hic manserunt, ubi <positus sit> ostensum est, ita et

25 nos uobis monstramus, qui et ipsi tamen maiores ita sibi

traditum a maioribus suis | esse dicebant. Itaque ergo mox 3 [43] facta est oratio, et omnia quae in singulis locis sanctis per ordinem consueueramus facere, etiam et hic facta sunt: et sic coepimus egredere de ecclesia. Tunc autem qui erant loci

30 notores, id est presbyteri uel monachi sancti, dixerunt nobis:

20 Deut. 34, 6

4 nobis cum A It modice A modica Cholodniak modicum scripsi 23 non ostenditor A nunc ostenditur Bernard non delendum esse cen- stid Krit Beitr, p. 27 24 ubi] ibi Cholodniak ubi posilus sit ipse

suppUui

^

X

X

Itinera Hier osoljmitaua

Bi uultis uidere loca, quae scripta sunt in libris Moysi, accedite foras hostium ecclesiae et de summitate ipsa, ex parte tamen ut possunt hinc parere, attendite et uidete, et dicimus uobis

4 singula, quae sunt loca haec, quae parent. Tunc nos gauisi satis statim egressi sumus foras. Nam de hostio ipsius & ecclesiae uidimus locum, ubi intrat lordanis in mare mortuum, qui locus subter nos, quemadmodum stabamus, parebat. Vidi- mus etiam de contra non solum Libiadam, quae citra lordanem erat, sed et lericho, quae trans lordanem; tantum eminebat excelsus locus, ubi stabamus, id est ante hostium ecclesiae. lo

5 Maxima etiam pars Falestinae, quae est terra repromissionis^ inde uidebatur; nec non et omnis terra lordanis, in quantum tamen poterat oculis conspici. In sinistra autem parte uidimus terras Sodomitum omnes nec non et Segor, quae tamen Segor

6 sola de illis quinque in hodie constat. Nam et memoriale ibi i^ est^ de ceteris autem illis ciuitatibus nichil aliud apparet nisi subuersio ruinarum, quemadmodum in cinerem conuersae sunt. Locus etiam, ubi fuit titulus uxoris Loth, ostensus est

7 nobis, qui locus etiam in scripturis legitur. Sed mihi credite, dominae uenerabiles, quia columna ipsa iam non paret, locus ao autem ipse tantum ostenditur; columna autem ipsa dicitur mari mortuo fuisse cooperta. Certe locum cum uideremus, columnam nullam uidimus, et ideo fallere uos super hanc rem non possum. Nam episcopus loci ipsius, id est de Segor, dixit nobis, quoniam iam aliquot anni essent, a quo non s& pareret columna illa. Nam de Segor forsitan sexto miliario ipse locus <est,> ubi stetit columna illa, quod nunc totum

8 cooperit aqua. Item de dextra parte ecclesiae, a foras tamen,

14 cf. Gen. 14, 2 Deut. 34, 3 18 cf. Gen. 19, 26

1 excedite Woelfflin Archiv /. lat Lex. IV p. 268 3 dicemus Cho- lodnidk 8 circa A citra Fomialowaky que A 9 eminerat A eminebat Gamurrini enim erat Cholodniak tantum eminebat, quantum excelsu» locus coni. Bonnet 17 conuerse A i!0 domine A 22 quo operta A

lo

certe cum A emendaui ipse et Gamurrini {2) locam uideramus Sitil 25 aliquot corr. ex aliquod A 27 est add. Gamurrini

S. Silaiae peregrinatio 55

accessimus et ostensae sunt nobis inde a contra duae ciuitates, id est Esebon, quae fuit regis Seon regis Amorreoruin, quae nunc appellatur Exebon, et alia Og regis Basan, quae nunc dicitur Sasdra. Item de eodem loco ostensa est nobis a contra 5 Fogor, quae fuit | ciuitas regni Edom. Hae autem ciuitates 9 [44] omnes, quas uidebamus, in montibus erant positae, infra autem modice deorsum planior locus nobis uidebatur. Tunc dictum est nobis, quia in isdem diebus, qua sanctus Moyses uel filii Israhel contra illas ciuitates pugnauerant, castra ibi fixa ha-

10 buissent: nam et signa ibi parebant castrorum. Sane <de>10 illa parte montis, quam dixi sinistra, quae erat super mare mortuum, ostensus est nobis mons praecisus ualde, qui dictus est ante Agrispecula. Hic est mons, in quo posuit Balac filius Beor Balaam diuinum ad maledicendos filios Israhel et

15 noluit Deus ita permittere, sicut scriptum est. Ac sic ergo 1 1 uisis omnibus, quae desiderabamus, in nomine Dei reuertentes per lericho et iter orane, quod iueraraus, regressi sumus in lerusolimam.

Item post aliquantum tempus uolui etiam ad regionem 13

20 Ausitidem accedere propter uisendam memoriam sancti lob gratia orationis; multos enim sanctos monachos uidebam inde uenientes in lerusolimam ad uisenda loca sancta gratia ora- tionis, qui singula referentes de eisdem locis, fecerunt magis desiderium imponendi michi laboris, ut etiam usque ad illa

25 loca accederem, si tamen labor dici potest, ubi homo desi- derium suum compleri uidet. Itaque ergo profecta sum de 2 lenisolima cum sanctis, qui tamen dignati sunt itineri meo comitatum praestare, et ipsi tamen gratia orationis: habens

2 cf. Num. 21, 26 l)eut. 29, 7 3 cf. Num. 21, 83 Deut. 3, 10

5 cf. Num. 23, 28 Deut. 4, 46 13 cf. Num. 23, 14 (Sept.) 20 cf. lob. 1, 1

1 osteuBe A 4 safdra m codice scrlptum esse affirmat Pomialoiosky 10 de ipse addidi 13 agrisecula A 19 etiam] in codice supra lineam €8t ecje; eqe legit Gamurrini

56 ItineraHierosolymitana

ergo iter ab lenisolima usque ad Cameas eundo per mansiones octo — Carneas autem dicitur nunc ciuitas lob, quae ante dicta est Dennaba in terra Ausitidi, in finibus Idumeae et Arabiae — : in quo itinere hiens uidi super ripam lordanis fiuminis uallem pulchram satis et amoenam, habundantem 3 uineis et arboribus, quoniam aquae multae ibi erant et

3 optimae satis. Nam in ea ualle uicus erat grandis, qui appella- tur nunc Sedima. In eo ergo uico, qui est in media planitie positus, in medio loco est monticulus non satis grandis, sed factus sicut solent esse tumbae, sed grandes: ibi ergo in 10 summo ecclesia est et deorsum per girum ipsius colliculi parent fundamenta grandia antiqua; nunc autem in ipso uico

4 turbae aliquantae commanent. Ego autem cum uiderem locum tam gratum, requisiui, quisnam locus esset ille tam amoenus. Tunc dictum est michi: haec est ciuitas regis Melchisedech, 15 quae dicta est ante Salem, unde nunc, comipto sermone,

[45] Sedima appellatur | ipse uicus. Nam in isto coUiculo, qui est medio uico positus, in summitatem ipsius fabricam quam uides ecclesia est, quae ecclesia nunc appellatur graeco ser- mone f opu Melchisedech. Nam hic est iocus, ubi optulit 20 Melchisedech hostias Deo puras, id est panes et uinum, sicut scriptum est eum fecisse. 14 Statim ergo ut haec au<)iui, descendimus de animalibus, et ecce occurrere dignatus est sanctus presbyter ipsius loci, et clerici; qui nos statim suscipientes duxerunt suso ad ecclesiam. 25 Ubi cum uenissemus, statim iuxta consuetudinem primum facta est oratio, deinde lectus est ipse locus de libro sancti Moysi, dictus est etiam psalmus unus competens loco ipsi, 2 et denuo facta oratione descendiraus. Cum ergo descendissemus, ait nobis ille sanctus presbyter iam senior et de scripturis so

3 cf. Gen. 36, 32 21 cf. Gen. 14, 18

4 flurainis iordanis cum signis transpositionis A 5 amenam A 6 mul- te A 10 grandis A grandes Sittl 13 tumbae perperam Bemard

14 amenus A 15 melchis et haec A emendaui Archiv f, lat. Lex, IV p. 613 19 greco A 20 opu corruptum est opo^ coni. Gamurrini

S. Siluiaeperegrinatio 57

bene instructus, id est, qui ipsi loco praeerat ex monacho, cui presbytero et episcopi plurimi, quantum postmodum cognouimus, uitae ipsius testimonium grande ferebant, nam hoc de ipso dicebant, dignus qui praesit in hoc loco, ubi sanctus Melchi- 5 sedech aduenientem sanctum Abraam hostias Deo puras primus optulit: cum ergo descendissemus, ut superius dixi, de ecclesia deorsum, ait nobis ipse sanctus presbyter: ecce ista fun- damenta in giro coUiculo isto. quae uidetis, hae sunt de palatio regis Melchisedech. Nam inde adhuc sic si quis subito iuxta

10 sibi uult facere domum et fundamenta inde contiget, aliquo- tiens et de argento et aeramento modica frustella ibi inuenit. Nam ecce ista uia, quam uidetis transire inter iiuuium lordanem 3 et uicum istum, haec est qua uia regressus est sanctus Abraam de caede CodoUagomor regis gentium reuertens in Sodomis,

16 qua ei occurrit sanctus Melchisedech rex Salem.

Tunc ergo quia retinebam scriptum esse babtizasse sanctum 15 lohannem inEnon iuxta Salim^ requisiui de eo, quam longe esset ipse locus. Tunc ait ille sanctus presbyter: ecce hic est in du- centis passibus; nam si uis, ecce modo pedibus duco uos ibi. Nam

20 haec aqua tam grandis et tam pura, quam uidetis in isto uico, de ipso fonte uenit. Tunc ergo gratias ei agere coepi et 2 rogare, ut duceret nos ad locum, sicut et factum est. Statim erero GM|imus ire cum eo pedibus totum per uallem amoenis- simam, donec perueniremus usque ad bortum pomarium ualde

25 amoenum, ubi ostendit nobis in medio fontem aquae optimae satis et pui*ae, qui a semel integrum fluuium dimittebat. Habe- bat autem ante se ipse fons quasi lacum, ubi parebat fuisse operatum sanctum lohannem baptistam. Tunc dixit nobis ipse 3 sanctus presbyter: in hodie hic hortus aliter non appellatur

14 cf. GcD. 14, 1 17 cf. loh. 3, 23

n H „

3 ferebat A 5 ad Tienientem A 9 melchisedech regis A cum signis traiispositionis 11 heramento A 12 et certe A ecce ista scripsi pro- banie Bemardo 14 cede A quod oUagomor A 21 c^pi A 23 ce- pimas A amenissimam A 25 amenum A optime A 26 pure A quia semel A qui a semet Gamurrini {!) qui a semel scripsi

58 ItineraHierosolymitana

[46J graeco sermone nisi cepos tu agiu iohanni, | id est quod uos dicitis latine hortus sancti lohannis. Nam et multi fratres sancti monachi de diuersis locis uenientes tendunt se, ut

41auentur in eo loco. Denuo ergo et ad ipsum fontem, sicut et in singulis locis, facta est oratio et lecta est ipsa lectio, 5 dictus etiam psalmus competens et singula, quae consuetudinis nobis erant facere^ ubicumque ad loca sancta ueniebamus, ita

5et ibi fecimus. Illud etiam presbyter sanctus dixit nobis, eo quod usque in hodierna die semper cata pascha, quicumque essent baptizandi in ipso uico, id est in ecclesia, quae appellatur 10 opus Melchisedech, omnes in ipso fonte baptizarentur, sic redirent mature ad candelas cum clericis et monachis dicendo psalmos uel antiphonas et sic a fonte usque ad ecclesiam sancti Melchisedech deducerentur mature omnes, qui fuissent

6 baptizati. Nos ergo accipientes de presbytero eulogias, id est 15 de pomario sancti lohannis baptistae, similiter et de sanctis monachis, qui ibi monasteria habebant in ipso horto pomario, et gratias semper Deo agentes profecti sumus iter nostrum, quo ibamus. 16 Ac sic ergo euntes aliquandiu per uallem lordanis super 20 ripam fluminis ipsius, quia ibi nobis iter erat aliquandiu, ad subito uidimus ciuitatem sancti prophetae Heliae, id est Thesbe, unde ille habuit nomen Helias Thesbites. Inibi est ergo usque in hodie spelunca, in qua sedit ipse sanctus, et ibi est memoria

2 sancti Gethae, cuius nomen in libris ludicum legimus* Ac 25 sic ergo et ibi gratias Deo agentes iuxta consuetudinem perexiuimus iter nostrum. Item euntes in eo itinere uidimus uallem de sinistro nobis uenientem amoenissimam, quae uallis erat ingens mittens torrentem in lordanem infinitum, et ibi in ipsa ualle uidimus monasterium cuiusdam fratris nunc id so

3est monachi. Tunc ego, ut sum satis curiosa^^requirere coepi,

23 cf. III Reg. 17, 1 25 lud. 12, 7 1 greco A copos A 11 ac sic Cholodniak 27 in eo in eo A

O 0

28 amenissimam A 30 nanc A nunni Cholodniak 31 g ego, sed g deletum est A

S. Siluiae peregrinatio 59

quae esset haec uallis, ubi sanctus monachus nunc mona- sterium sibi fecisset; non enim putabam hoc sine causa esse. Tunc dixerunt nobis sancti, qui nobiscum iter faciebant, id est loci notores: haec est uallis CoiTa, ubi sedit sanctus

5 Helias Thesbites temporibus Achab regis, qua famis fuit, et insso Dei coruus ei escam portabat et de eo torrente aquam bibebat. Nara hic torrens, quem uides de ipsa ualle percurren- tem in lordanem, hic est Corra. Ac sic ergo nichilominus Deo 4 gratias agentes, qui nobis non merentibus singula, quae desi-

10 derabamus, dignabatur ostendere, itaque ergo ire coepimus iter nostrum sicut singulis diebus. Ac sic ergo facientes iter singulis diebus ad subito de latere sinistro, unde e contra partes Fenicis uidebamus, apparuit nobis mons ingens et altus infinitum, qui tendebatur in longo

15 Unum folium excisum est

qui sanctus monachus uir ascitis necesse habuit post tot 5 [47] annos, quibus sedebat in heremum, mouere se et descendere ad ciuitatem Carneas, ut commoneret episcopum uel clericos temporis ipsius, iuxta quod ei fuerat reuelatum, ut foderent

so in eo loco, qui ei fuerat ostensus, sicut et factum est. Qui 6 fodientes in eo loco, qui ostensus fuerat, iuuenerunt speluncara, quam sequentes fuerunt forsitan per passus centura, quo ad- subito fodientibus illis adparuit lapis, quem lapidem cum perdiscoperuissent, inuenerunt sculptum in coperculo ipsius lob.

25 Cui lob ad tunc in eo loco facta est ista ecclesia, quam uidetis, ita tamen ut lapis cum corpore non moueretur in alio loco, sed ibi, ubi inuentum fuerat corpus, positus esset, et ut corpus subter altarium iaceret. Illa autem ecclesia, quam tribunus nescio qui faciebat, sic fuit inperfecta usque in 4 UI. Reg. n, 3 et q. 8.

eo

6 corai A coraus ei Ckolodniak de torrente A 12 econtra A

22 faerant] iaerant Cholodniak; ipse olim conieci foderant, sed perperam et sabito A at sabito Cholodniak adsubito scripsi 24 perdiscoperais-

n

s& A 25 qui A 27 positam A 29 mx euanuii stat leg. Cholodniak et Gamurrini, fait ipse

60 Itinera Hiero solymit ana

7hodie. Ac sic ergo nos alia die mane rogauimus episcopum, ut faceret oblationem, sicut et facere dignatus est, et bene- dicens nos episcopus profecti sumus. Communicantes ergo et ibi, gratias agentes Deo semper regressi sumus in lerusoliraam, iter facientes per singulas mansiones, per quas ieramus tres 5 annos. 17 Item in nomine Dei, transacto aliquanto tempore, cum iam tres anni pleni essent, a quo in lerusolimam uenissem, uisis etiam omnibus locis sanctis, ad quos orationis gratia me tenderam, et ideo iam reuertendi ad patriam animus esset, 10 uolui iubente Deo etiam et ad Mesopotamiam Syriae accedere ad uisendos sanctos monachos, qui ibi plurimi et tam eximiae uitae esse dieebantur, ut uix referri possit, nec non etiam et gratia orationis ad martyrium sancti Thomae apostoli, ubi corpus illius integrum positum est, id est apud Edessam, 15 quem se illuc missurum, postea quam in caelis ascendisset, Deus noster lesus testatus est per epistolam, quam ad Aggarum regemper Ananiam cursorem misit, quaeque epistola cum grandi reuerentia apud Edessam ciuitatem, ubi est ipsud martyrium.

2custoditur. Nam mihi credat uolo aifectio uestra, quoniam io nullus christianorum est, qui non se tendat illuc gi-atia orationis, quicumque tamen usque ad loca sancta, id est in lerusolimis accesserit; et hic locus de lerusolima uicesima et quinta

Smansione est. Et quoniam de Antiochia propius est Meso- potamiam, fuit mihi iubente Deo oportunum satis, ut quem- ss admodum reuertebar Constantinopolim, quia per Antiochiam iter erat, inde ad Mesopotamiam irem, sicut et factum est Deo iubente. [48] 18 Itaque ergo in nomine Christi Dei nostri profecta sum

de Antiochia ad Mesopotamiam habens iter per mansiones seu so

2 faceret A 5 fortasse: ante tres annos 8 uenisse A 9 gra-

tiam A 11 ut et ^ ut et— accederem Cholodniak etiam et scripH

18 qnoque epistolam A quaeque epistola scripsi; eandem emendaUonem

exhibent Gamurrini (2) et Cholodmak 24 Mesopotamia Oamurrini

antbiocia A, et sic 26 anthiociam et p. 61, 1 anthiociae, at uero 30

p antiochia 30 seu uoce seu deleta A

S. Siluiae peregrinatio 61

ciuitates aliquot prouinciae Siriae Celen, quae est Antiochiae, et inde ingressa fines prouinciae Augustofratensis, perueni ad ciuitatem Gerapolim, quae est metropolis ipsius prouinciae, id est Augustofratensis. Et quoniam haec ciuitas ualde pulchra

!> et opnlenta est atque abundans omnibus, necesse me fuit ibi facere statiuam, quoniam iam inde non longe erant fines Mesopotamiae. Itaque ergo proficiscens de lerapolim in quinto- 2 decimo miliario in nomine Dei perueni ad fluuium Eufraten, dequosatis bene scriptum estesse flumen magnum Eufraten

10 et ingens, et quasi terribilis est; ita enim decurrit habens impetum, sicut habet fluuius Rodanus, nisi quod adhuc maior est Eufrates. Itaque ergo quoniam necesse erat eum 3 nauibus transire, et nauibus nonnisi maioribus, ac sic im- morata sum ibi forsitan plus media die; et inde in nomine

15 Dei transito flumine Eufraten, ingressa sum fines Mesopotamiae Siriae.

Ac sic denuo faciens iter per mansiones aliquot, perueni ad 19 ciuitatem, cuius nomen in scripturis positum legimus, id est Batanis, quae ciuitas usque in hodie est. Nam et ecclesia

20 cum episcopo uere sancto et monacho et confessore habet, et martyria aliquanta. Ipsa etiam ciuitas habundans multitudine hominum est, nam et miles ibi sedet cum tribuno suo. Unde 2 denuo proficiscens, peruenimus in nomine Christi Dei nostri Edessam. Ubi cum peruenissemus, statim perreximus ad

» ecclesiam et ad martyrium sancti Thomae. Itaque ergo iuxta consuetudinem factis orationibus et cetera, quae consuetudo erat fieri in locis sanctis, nec non etiam et aliquanta ipsius sancti Thomae ibi legimus. Ecclesia autem, ibi quae est, ingens 3 et ualde pulchra et noua dispositione, ut uere digna est esse

90 domus Dei; et quoniam multa erant, quae ibi desiderabam nidere, necesse me fuit ibi statiua triduana facere. Ac sic ergo 4 uidi in eadem ciuitate martyria plurima nec non et sanctos

9 Gen. 15, 18

1 qnae est proxima Cholodniak 24 perexiaimas Cholodmak 28 qae A 29 et aere Cholodniak 82 ciuitatem A

62 ItineraHierosolymitana

monaclios, commanentes alios per martyi*ia, alios longius de

5 cluitate in secretioribus locis habentes monasteria. Et quoniam sanctus episcopus ipsius ciuitatis, uir uere religiosus et monachus et confessor, suscipiens me libenter ait michi: quoniam uideo te, filia, gratia religionis tam magnum laborem 5 tibi imposuisse, ut de extremis porro terris uenires ad haec

[49] loca, itaque ergo, | si libenter habes, quaecumque loca sunt hic grata ad uidendum christianis, ostendimus tibi: tunc ergo gratias agens Deo primum et sic ipsi rogaui plurimum, ut

6 dignaretur facere, quod dicebat. Itaque ergo duxit me primum 10 ad palatium Aggari regis et ibi ostendit michi archiotepam ipsius ingens simillimam, ut ipsi dicebant, marmoream, tanti nitoris, ac si de margarita esset, in cuius Aggari uultu parebat de contra uere fuisse hunc uirum satis sapientem et honoratum. Tunc ait mihi sanctus episcopus: ecce rex Aggarus, qui ante- 15 quam uideret Dominum, credidit ei, quia esset uere filius Dei. Nam erat et iuxta archiotipa similiter de tali marmore facta, quam dixit filii ipsius esse Magni, similiter et ipsa

7 habens aliquid gratiae in uultu. Item perintrauimus in interiori pavte palatii; et ibi erant fontes piscibus pleni, quales ego 20 adhuc nunquam uidi, id est tantae magnitudinis uel tam perlustres aut tam boni saporis. Nam ipsa ciuitas aliam aquam penitus non habet nunc nisi eam, quae de palatio exit, quae

8 est ac si fluuius ingens argenteus. Et tunc retulit michi de ipsa aqua sic sanctus episcopus dicens: quodam tempore, 25 posteaquam scripserat Aggarus rex ad Dominum et Dominus rescripserat Aggaro per Ananiam cursorem, sicut scriptum est

in ipsa epistola: transacto ergo aliquanto tempore super-

9 ueniunt Persae et girant ciuitatem istam. Sed statim Aggarus epistolam Domini ferens ad portam cum omni exercitu suo so publice orauit. Et post dixit: Domine lesu, tu promiseras

3 & monachns A 8 ostendemus Cholodniak 9 ipsnm A ipsi scripsi 12 ipse dicebat Cholodniak 16 dm (= deum) A dominum Bemard 18 dix ^ 20 quale A 21 et uel A, sed et deleto 24 ac sic, sed c deleto A 29 persi A

S. Siluiaeperegrinatio g3

Dobis, ne aliquis hostium ingrederetur ciuitatem istam, et ecce nunc Persae inpugnant nos: quod cum dixisset, tenens manibus leuatis epistolam ipsam apertam rex, ad subito tantae tene- brae factae sunt, foras ciuitatem tamen ante oculos Persarum, 5 cum iam prope plicarent ciuitati, ita ut usque tertium milia- rium de ciuitate essent: sed ita mox tenebris turbati sunt, ut uix castra ponerent et pergirarent in miliario tertio totam ciuitatem. Ita autem turbati sunt Persae, iit nunquam uiderent 10 v^ postea, qua parte in ciuitate ingrederentur, sed custodirent

10 ciuitatem per giro clusam hostibus in miliario tamen tertio, quam tamen custodierunt mensibus aliquot. Postmodumll autem, cum uiderent se nuUo modo posse ingredi in ciui- tatem, uoluerunt siti eos occidere, qui in ciuitate erant. Nam raonticulum istum, quem uides, filia, super ciuitate

15 hac, in illo tempore ipse huic | ciuitati aquam ministrabat. [50] Tunc uidentes hoc Persae auerterunt ipsam aquam a ciui- tate et fecerunt ei decursum contra ipso loco, ubi ipsi castra posita habebant. In ea ergo die et in ea hora, qual2